Translate

donderdag 19 oktober 2017

DOORGEDRAAID


DOORGEDRAAID

De technologische ontwikkelingen op het gebied van algoritmes (‘algo’s) en kunstmatige intelligentie (artificial intelligence - ‘AI’), volgen elkaar tegenwoordig zo snel op, dat men zich terecht kan afvragen of die nog onder controle kunnen worden gehouden. Misschien zijn de algo’s al doorgedraaid, terwijl de wereld zich nog van geen kwaad bewust is. Daar zou je stil van worden, want dat zou catastrofaal kunnen aflopen.

Die arme algo’s zijn toch zo geprogrammeerd, dat die precies doen, wat er van hen verwacht wordt? Maar stel je eens voor, dat zij ervoor moeten zorgen, dat aandelen alleen maar blijven stijgen? En dat zij eigenschappen gaan vertonen van bovenmenselijk verstand, waardoor de mens overgeleverd wordt aan een totaal onzekere toekomst? De ontwikkeling van robot-automatisering is immers exponentieel (volgens de wet van Moore), waardoor de kans, dat iets, wat over 100 jaar ooit zou kunnen gebeuren, nu al plaatsvindt, terwijl de mens dat nog nauwelijks in de gaten heeft:


Momenteel wordt nog slechts 10% van de dagelijkse aandelenhandel in Amerika bepaald door fundamentele beleggers. Robots (‘bots’) maken in de financieele markten dus nu al de dienst uit. Is fundamentele aandelenanalyse slechts een nevenattractie?

       
Als financieele markten daardoor doordraaien en elke vorm van terughoudendheid dreigen te verliezen, dan staat de wereld een nog grotere waanzin van euforie te wachten dan de Nederlandse tulpengekte (1636 - 1637), de Mississippi bubbel (1716 - 1720) en de Zuidzee bubbel (1719 - 1720), bij elkaar! Zodra de beloofde gouden bergen uitblijven, volgt de ineenstorting en een structurele, decennia-lange, economische depressie net als toen. Alles is mogelijk, als men zijn gezond verstand verliest.

Ondertussen draait de S&P 500 index op volle toeren en heeft nu een veel hogere stand bereikt dan de voorspellingen van de meest optimistische beleggingsstrategen. Beleggingsstrategen blijven achter de feiten aanhollen, omdat de markten zich nergens van schijnen aantrekken. Voor professionele beleggers is het bijzonder pijnlijk om deze ongelofelijk sterke markt te missen. De meeste particuliere beleggers, die in 2017 netto-verkopers zijn geweest van beleggingsfondsen en ETF’s, krijgen het gevoel in het stof te bijten en zouden wel eens, net op het funeste onjuiste moment, massaal naar de aandelenmarkten kunnen terugkeren. Als iedereen hoopt op een stap terug in een opgaande markt, dan komt dat vaak niet uit. De S&P 500 index, na een stijging van 14% tot dusver in 2017, heeft nu bijna de langste periode achter de rug ooit, zonder een teruggang van 3%:


Sinds het begin van de S&P 500 index in 1928, is er sprake geweest van een gemiddeld jaarlijks rendement van 10% (7% na aftrek van inflatie), waarvan de helft bestond uit dividendrendement. De samenstelling van de index werd regelmatig aangepast. Het kapitalistische systeem, vooral in Amerika, trotseerde, tijdens die 89-jarige periode, een reeks van recessies, oorlogen en faillissementen. Algo’s zouden daarom kunnen concluderen, dat de beurs gewoon een loterij is zonder nieten, waardoor de kans groter wordt, dat de grootste aandelenbubbel ooit, nog voor ons ligt. De teruggang daarna wordt dan pas echt gevaarlijk.

Ondertussen is de nieuwe generatie van supercomputers (‘quantum computing’), die een miljoen-maal sneller zijn dan de huidige en niet meer gebaseerd zijn op tweetallige berekeningen, zoals 1 en 0 (‘bytes’), niet meer ver weg. Computers met quantum bits (‘qubits’), kunnen hele ingewikkelde berekeningen aan, waardoor een draagbare super-mini-computer binnen ieders bereik zou komen te liggen:


Dit betekent, dat men straks het idee zou kunnen krijgen, dat de wereld voorgoed is veranderd en bezig is om een grote technologische sprong vooruit te maken. De, aan computers gekluisterde, studiebollen (‘nerds’), lijken de wereld nu mede te beheersen. Staan we aan de vooravond van een van de meest opwindende periodes van de 21ste eeuw met ongekende economische groei en productiviteitsstijging? Zoiets spreekt pas goed tot de verbeelding! Bij een recente rondvraag (Bloomberg) onder 89 economen, was er niemand, die een economische recessie voorspelt in de komende 3 jaar! Geen wonder, dat deze opgaande markt pas zou kunnen eindigen, als er sprake is van algehele euforie en als iedereen doorgedraaid is.

Natuurlijk beleeft de wereld in 2017 de sterkste synchronische economische groei van de afgelopen 10 jaar. Volgens het IMF, blijven slechts 6 van de 192 landen achter bij de verwachtingen. Het optimisme over een historisch langere economische cyclus is niet van de lucht. De recente, zoveelste, superstimulering van China (‘credit impulse’), net voor het 19de Nationale Congres van de Chinese communistische partij, lijkt nog groter te zijn geweest dan tijdens de Grote Financieele Crisis in 2009. De meeste economen twijfelen er nu niet aan, dat hogere inflatie slechts een kwestie van tijd is. Wat zal het een schok worden, als dat weer niet uitkomt. Want de gigantisch gestegen wereldschuld, die rekent op koopkrachtverlies van het geld, zou de wereld dan op haar kop kunnen zetten.

Maar de meeste Centrale Banken hebben toch duidelijk te kennen gegeven, dat de teugels van het monetaire beleid zullen worden aangetrokken, ondanks de ‘te’ lage inflatie? De wereldeconomie lijkt, 8 jaar na de Grote Financieele Crisis, zodanig te zijn verbeterd, dat men openlijk durft te spreken over een normalisering van het rentebeleid en de inkrimping van de opgeblazen balansen der Centrale Banken. Vooralsnog schijnen de markten te geloven, dat het een en ander wel los zal lopen en dat dit geen chaos zal veroorzaken. Het kan ook zijn, dat de geloofwaardigheid van Centrale Banken al zodanig is gedaald, dat de markten zonder meer aannemen, dat het bij loze woorden blijft. Wie wil een recessie riskeren? Zo’n recessie was het directe gevolg van 16 van de 19 rentestijgingen in de afgelopen 100 jaar.

Vele financieele deskundigen houden daarom toch hun hart vast. Normalisering van het monetaire beleid, net zoals het afkicken van middelen waaraan men verslaafd is, gaat gepaard met ontwenningsverschijnselen. Bovendien kan de afhankelijkheid nog tientallen jaren aanhouden. Direct stoppen (‘Cold Turkey’) kan leiden tot een economische depressie. Toch is de druk enorm, vooral van de Bank of International Settlements (BIS), de bank van de Centrale Banken, om het in ieder geval te proberen.

Stephen ROACH (ex-econoom van Morgan Stanley): Centrale Banken worden niet geacht om populariteitswedstrijden te winnen:



De kans is echter groot, dat alle goede voornemens voor normalisering, niet kunnen worden omgezet in daden. De wereld is immers al 10 jaar gewend geweest aan nul- of negatieve rente, terwijl er tienduizenden miljarden aan gelden ‘uit het niets’ werden en nog worden geschapen. De superstimulering van de ECB slaat bijvoorbeeld alles. De opkoop van obligaties is 7 maal zo groot geweest als de uitgifte daarvan (naar 40% van het Bruto Nationaal Product van de Eurozone)! Bij de Bank of Japan was dat 3 maal zoveel (maar toch naar 90% van het Japanse BNP) en bij de FED, die daarmee ophield in 2015, is de opkoop nooit groter geweest dan de uitgifte (naar 20% van het Amerikaanse BNP). De beperkte obligatiemarkt in de Eurozone was nooit geschikt voor QE, maar het werd destijds doorgedrukt. Als normalisering van het monetaire beleid echter mislukt, dan betekent dat een erkenning van ernstige onmacht. Dan zal men rekening moeten houden met een monetair beleid, dat niet meer onder controle is te krijgen.

Zie pagina 4:


Er is al een verschijnsel alom van angst ‘om de boot te missen’. Dat zou reusachtig toenemen, als normalisering nog lang op zich zou laten wachten. De vlucht in ‘vaste activa’ is dan niet meer te stuiten en een herhaling van 1929 ligt dan voor de hand en het daaropvolgende debacle ook. Want niemand denkt toch, dat de verhandelbaarheid van activa eeuwig is? Als het vertrouwen omslaat in zelfversterkend wantrouwen, dan zal men alleen kunnen handelen volgens afspraak, mits de markt nog geopend is. Bij het begin van de Eerste Wereldoorlog, vanaf Juli, 1914, was de New York Stock Exchange, bijvoorbeeld, zelfs gedurende 4 maanden, gesloten.

Ondertussen zijn alle activa, zeker in verhouding tot het beschikbare inkomen, opgeblazen tot peperdure hoogten, terwijl de vermogensongelijkheid in de wereld nog nooit zo groot is geweest. Dat is een politieke tijdbom. Hebben de monetaire machthebbers werkelijk het lef om de markten een flinke draai om de oren te geven, zoals ex-FED directeur Paul Volcker in 1981, die, door middel van een rentestand van 20%, de inflatie de nek wist om te draaien van 14.8% (Maart, 1980) tot onder de 3% (1983)? Of zal de democratie verder aan banden moeten worden gelegd, zoals in China en Rusland allang is gebeurd? Geen bindende referenda meer en geen verkiezingen meer met tientallen partijen. Bij schijnbaar extreme meningen, is dan automatische ontzegging van het stemrecht of zelfs hechtenis te verwachten.

De meeste waarnemers geloven nog steeds, dat het monster van structurele deflatie voorgoed is verslagen. Men droomt weer van de terugkeer van de loon- en prijsspiraal van 50 jaar geleden ondanks alle demografische, technologische en globaliserings-argumenten voor het tegendeel. De internationale krediet-explosie, met China voorop, heeft geleid tot een overcapaciteit van alles en daarom wacht een economische depressie mettertijd juist rustig zijn beurt af. Bovendien was de reeele rente - de rente na aftrek van inflatie - sinds 2011 weliswaar negatief, maar de trend was toch opwaarts gericht. Zo’n opwaartse trend is uiteindelijk funest voor inflatie-gevoelige beleggingen, dus de Centrale Banken zijn een bij voorbaat verloren strijd aangegaan. Alle opgeblazen zeepbellen zullen barsten. De desillusie zal groot zijn, want de bezittende klasse met, voornamelijk, geleende activa, voelde zich net zo rijk.

Die bezittende klasse zou hetzelfde lot kunnen ondergaan als die in Parijs, tijdens de 18 maanden in de 18de eeuw, toen geld, ongedekt door iets tastbaars, schijnbaar ‘uit het niets’, de huizenprijzen 20-maal omhoog stuwde (de ‘Mississippi Bubbel’). Een economische depressie en een politieke revolutie waren het gevolg:


Het doet er trouwens niet toe als sommige Centrale Banken hun onzinnig monetair beleid van ‘kwantitatieve verruiming’ (QE) zouden blijven voortzetten, eventueel met echt ‘helikoptergeld’, want dan zal hun geld als betaalmiddel geleidelijk worden geweigerd, met ruilhandel als gevolg. Wie weet, is de prijs van Bitcoin dan $ 100.000, voordat het 90% daalt en verdwijnt.

De geschiedenis leert ons, dat de ‘door de zure appel heen bijten’ - mentaliteit van landen, zoals o.a. Amerika, Canada, Nederland, Duitsland, Zwitserland en Groot-Brittannie, ervoor zorgt, dat zoiets dergelijks nooit zal plaatsvinden.

Een dergelijke crisis zou het uiteenvallen van de Eurozone en de Europese Unie bespoedigen, want Noord-Europa zou weigeren om op te draaien voor het faillissement van Zuid-Europa. Het geduld om een politiek project vol te houden kent zijn grenzen. Europa’s kleine geheim (‘dirty secret’) is het aantal bankleningen, die in gebreke zijn (‘non-performing’, NPL’s) ter waarde van duizenden miljarden. De toekomst van de Euro blijft onzeker, zolang Noord-Europa niet te vinden is voor de onderlinge verdeling van staatsschuld en een gemeenschappelijk depositogarantiestelsel. De verdere integratie van Euroland lijkt onwaarschijnlijker dan ooit. De aanhoudende kapitaalvlucht van Zuid- naar Noord-Europa (Target2 euro-transacties) spreekt boekdelen. Een daadwerkelijke onafhankelijkheid van Catalonie (20% van het BNP van Spanje), waardoor de Spaanse staatsschuld als percentage van haar economie omhoog zou springen, zou deze trend aanzienlijk versterken. Heeft het vrije kapitaalverkeer binnen Europa zijn langste tijd achter de rug?






Voor grotere beleggers, is het daarom meer dan ooit zaak, om het vermogen internationaal te spreiden. Men moet steeds meer rekening houden met het ondenkbare. Overheden zullen weer hun toevlucht moeten nemen tot maatregelen om kapitaalstromen aan banden te leggen. Als de wankele Conservatieve minderheidsregering in Groot-Brittannie ten val wordt gebracht en wordt vervangen door het links radicale Labour, dan is de terugkeer van het regiem van kapitaalrestricties onvermijdelijk. Die waren in 1979, onder Premier Thatcher, afgeschaft, na liefst 32 jaar van kracht te zijn geweest!

Daarom blijven Amerikaanse Treasuries en Amerikaanse Dollars, waarvan de markten altijd geopend zullen blijven, onverminderd de voorkeur te verdienen bij elke vermogensallocatie, tegelijk met wat Fysiek Goud, onder eigen beheer en niet op naam van een financieele instelling. Bij de volgende crisis zal negatieve rente zich als een vlammend vuur uitbreiden, wat niets anders is dan een onethische strafheffing over zuur verdiend spaargeld. Dit laatste zou in Amerika politiek zeer explosief zijn en daardoor in mindere mate plaatsvinden dan in Europa met haar veel groter Sociaal Geweten.

MEDEDELING: Er zijn nu 5 soorten van lidmaatschap. Welk lidmaatschap past bij u? Leden kunnen profiteren van lunches en/of borrels en extra, mogelijk winstgevende, informatie via o.a. een reeks van regelmatige PAMFLETTEN. Van harte welkom bij de club! Velen onder u zijn al 10 jaar of langer trouwe volgers. Zie hiernaast voor nadere gegevens.

HET RIVA-EVENEMENT:

Komt u ook aanschuiven bij de RIVA BELEGGERSLUNCH en/of BORREL
op Vrijdag, 10 November a.s.? RESERVEER NU! Zie Blog voor nadere gegevens.

DIEDERIK SCHMULL        19 October, 2017        Westcliff-On-Sea, ESSEX, U.K.

===

dinsdag 5 september 2017

TEGEN EEN STENEN MUUR


TEGEN EEN STENEN MUUR

Heeft Noord-Korea het, na een decennia-lang programma van, deels geheime, kernbewapening, nu waarachtig voor elkaar gekregen om de rest van de wereld naar haar hand te zetten? Elke poging om dit te voorkomen liep tegen een stenen muur aan. Een gruwelijk regime lijkt vaster in het zadel te zitten dan ooit, want enig schijnbaar gevaar van buitenaf is geweken. Het ziet ernaar uit dat het doel van afschrikking is bereikt. Niemand zal meer iets durven te zeggen of doen, wat dit regime niet welgevallig zou kunnen zijn. Anders is het over en uit, ook voor China! De volgende fase zou kunnen bestaan uit geforceerde onderhandelingen over de opheffing van bestaande en nieuwe sancties. Maar de uiteindelijke fase is waarschijnlijk niets minder dan een hereniging van Korea onder leiding van Noord-Korea, de DPRK. Dat is het soort afpersing, waarmee de wereld zich nu geconfronteerd ziet. Een extreem arm land met 25 miljoen inwoners kan dan, zonder slag of stoot, een uiterst rijk land met 50 miljoen inwoners inlijven. Een 60-jarige droom zou werkelijkheid worden. Stel je eens voor!


Enkele boeken over Noord-Korea (‘North Korea Confidential’ en ‘North Korea Undercover’) zullen nu voor menigeen wel verplichte lectuur worden, overigens zeer tegen de zin van het regime:



Tegelijkertijd lopen alle fanatieke Trump-haters nu meer dan ooit tegen een stenen muur. Sinds Trump’s verkiezing tot President, is het optimisme over de Amerikaanse economie (‘Consumer Comfort Index’), wat doorslaggevend is voor het tevredenheidscijfer van de gemiddelde kiezer, alleen maar gestegen naar een 16-jarig hoogtepunt:


Zelfs het aantal Amerikanen, dat afhankelijk is van voedselbonnen, is in het laatste jaar met 2 miljoen gedaald naar het laagste niveau sinds 2010. Maar er zijn nog steeds 41.5 miljoen Amerikanen daarvan afhankelijk, wat nog veel hoger is dan voor de Grote Financieele Crisis in 2008 (30 miljoen). Het toppunt was echter in 2013 (48 miljoen!):


Ondanks de algemene mening van vooral de media, is de steun voor Trump, sinds de verkiezingen in 2016, door het percentage van geregistreerde stemgerechtigden, dat waarschijnlijk ook stemt, volgens de bekende opiniepeiler Dick Morris, onveranderd gebleven (48%). Men kan nauwelijks volhouden, dat bijna de helft van de Amerikaanse kiezers racistische en fascistische idioten zouden zijn. Trump’s populariteit is momenteel veel hoger dan die van Merkel (Duitsland)(CDU/CSU: 38%), Macron (Frankrijk)(43%), Abe (Japan)(36%) en May (Verenigd Koninkrijk)(34%) en aanzienlijk hoger dan die van de reguliere media (‘mainstream media’) en het Congres van de Verenigde Staten (beiden slechts 20%!):


Trump is tegen de gevestigde orde en draait er niet omheen. Dat is genoeg voor zijn aanhangers. Ondanks al zijn controversieele uitspraken, die toch maar een geldigheidsduur schijnen te hebben van niet meer dan een Tweet en uitsluitend tot doel hebben om de vermeende tegenpartij van zijn stuk te brengen, zodat er een ‘overwinning’ kan worden geboekt. Er is voor Trump immers niets ergers dan een reputatie te krijgen als ‘verliezer’ (‘loser’), zoals dat bij hem ingeprent is door zijn vader en door Norman Vincent Peale (‘The Power of Positive Thinking’, 1952):

(Artikel van 2015):


Het doet er voorlopig niet toe, dat het Amerikaanse Congres dwarsligt en dat er maar weinig van zijn wetgeving doorkomt. Datzelfde probleem had ook de populaire John F. Kennedy in de jaren ‘60. Het gaat erom om een overdreven optimistische indruk te wekken, zodat ‘schuld’ altijd ergens anders terecht komt. Succes hangt niet noodzakelijkerwijs af van waarheid, maar van ‘alternatieve’ waarheid. Dit is trouwens een typisch Amerikaanse karaktertrek, die door Europeanen maar moeilijk wordt begrepen. Hoeveel tegenwind men ook ervaart, weiger om daaraan ooit toe te geven. Vandaar de draaideur van het Witte Huis. Als zakenman gaf Trump zijn ondergeschikten zelden een tweede kans (‘you’re done’). Trump won, juist omdat hij geen standaard-politicus is en zich niet gedraagt zoals het een President betaamt. Dat komt, omdat er grote frustratie heerst onder een groot gedeelte van de bevolking:


Bovendien is de kans levensgroot, dat de Republikeinen bij de tussentijdse verkiezingen van 2018 (‘Midterm’) hun meerderheid in de Senaat kunnen vergroten van 2 naar 10+ (een ‘Supermajority’ is 60+ zetels). Zo’n Supermajority zou reeds plaatsvinden als de Republikeinen slechts de Senaatsverkiezingen in die Staten zouden winnen, die Trump won in 2016. In dat geval zou de Republikeinse verkiezingsagenda vrij baan krijgen zonder enige parlementaire obstructie (‘filibuster’) van de Democraten. Dan is de nachtmerrie van alle Trump-haters compleet:



We zullen natuurlijk moeten afwachten, hoe Trump zich zal standhouden als de economie weer tegen een stenen muur loopt. Net zoals de alom aangekondigde orkaan Harvey, die Houston, de vierde grootste miljoenenstad in Amerika, op ongekende wijze teisterde, en waarop men toch niet was voorbereid vanwege de onophoudelijke regenval (80% bleek onverzekerd), zal de wereld totaal worden overrompeld door de volgende financieele wereldcrisis. Bijna niemand zal die crisis weer zien aankomen. Af en toe moet men de oren spitsen om de signalen op te vangen van hele, hele zware tijden. Zulke tijden werpen vaak hun schaduw ver vooruit, maar het is menselijk om die signalen zo lang mogelijk te negeren. Juist als er geen vuiltje aan de lucht lijkt, moet men zich afvragen of dat niet de stilte is voor de storm. Wordt eenmaal het noodsein S.O.S. gegeven, dan is het te laat.

Tijdens de ‘Grote’ Financieele Crisis van 2007 tot 2009 stond de wereld aan de rand van de afgrond. Huizenprijzen waren in 100 jaar niet gedaald, waardoor men alle gebruikelijke criteria voor hypotheekverstrekking had laten varen. Bijna iedereen, die er als mens uitzag, kon, met of zonder inkomen, een hypotheek bemachtigen! De wereld heeft het geweten en liep tegen een stenen muur aan. Opeens vervloog elk vertrouwen. De bevriezing van de meeste markten leek op handen te zijn. Banken werden met sluiting bedreigd. Geld halen uit geldautomaten was plotseling niet meer vanzelfsprekend. Een herhaling van de Grote Depressie van 87 jaar geleden hing in de lucht. Maar de meest radikale monetaire maatregelen ooit, zorgden er toen voor, dat de Amerikaanse economie slechts 5% inkromp. Tijdens de vorige Grote Depressie, tussen 1929 en 1938, was er sprake van een inkrimping van liefst 27%.

Tussen 2007 en 2009 stortte de beurswaarde weliswaar in met gemiddeld 50%, maar sindsdien vond er een scherp herstel plaats, waarbij de totale beurswaarde in de wereld (Bloomberg World Stock Market capitalisation), in September, 2017, een historisch hoogtepunt heeft bereikt van ruim $ 80.000 miljard (105% van het wereldwijde Bruto Nationaal Product). De beursstijging in Amerika van zo’n 300% in 9 jaar, was vooral te danken aan de gigantische, kredietgedreven, inkoop van aandelen van de bedrijven zelf. Krediet is immers nog steeds aftrekbaar van de belasting (‘tax efficient’) en de beloning van bedrijfsdirecties is gekoppeld aan de prestatie van het aandeel:

The great Debt-For-Equity SWAP:


Dat verklaart, waarom de, met schuld beladen, S&P 500 aandelenindex nu 150 tot 170% duurder is dan alle historische waarderingsmaatstaven (‘Margin Adjusted CAPE’), duurder dan in 1929 en in 2000. De rente is historisch weliswaar extreem laag, maar de reeele economische groei van de laatste 10 jaar was slechts de helft van het historisch gemiddelde sinds 1950. Ook de gemiddelde winstgroei van ondernemingen in de S&P 500 is in de laatste 10 jaar minder dan de helft van die sinds 1950, inclusief de inkoop van eigen aandelen.


Wat nu? De aap komt straks uit de mouw! De wereld staat aan de vooravond van DEFLATIE en NOG MEER NEGATIEVE RENTE. De Commodity Research Bureau (CRB) index (in USD) daalt al sinds Januari, 2017. Het rendement van de 10-jarige U.S. Treasury daalt al sinds December, 2016 (wat de waardering omhoog stuwde). De Amerikaanse Consumentenprijsindex (CPI) is ernstig verzwakt en heeft haar veerkracht verloren. De S&P 500 index doet nog alsof er niets aan de hand is, maar het is een kwestie van tijd, dat het gemiddelde aandeel ook tegen een stenen muur aanloopt. Vooral de 4 Technologie-giganten ( Facebook, Amazon, Netflix en Google -Alphabet-, oftewel de ‘FANG’s’), die sinds Januari, 2015, 40% van de stijging van de S&P 500 voor hun rekening namen, en nu net zo overgewaardeerd zijn als Microsoft, Dell, Intel en Cisco in 2000, voordat er een ineenstorting volgde van liefst 75%. Natuurlijk beweren de liefhebbers, dat men die favoriete aandelen niet begrijpt!


Vergeet nooit, dat de signalen van de slimme obligatiemarkt veel meer betekenen dan die van andere markten. Slechts enkele moedige waarnemers zagen de beurs-ineenstortingen van 2000 - 2002 en van 2007 - 2009, in de orde van grootte van 50 to 60%, aankomen. Die waarnemers waren natuurlijk ‘te vroeg’, maar dat is niet relevant, want na beide dalingen was het 6-jarig respectievelijk 14-jarig totale rendement, boven het rendement van Treasuries, helemaal weggevaagd. Degenen, die dus een fase van euforie en manie willen afwachten, terwijl de markt waanzinnig overgewaardeerd lijkt, spelen eigenlijk met vuur. De geduldige, 86-jarige Warren Buffett (netto-vermogen: $ 77 miljard) heeft sinds 2014 de kaspositie van Berkshire Hathaway fors uitgebreid naar liefst $ 100 miljard, een absoluut record, wat neerkomt op ruim 40% van de waarde van de totale portefeuille. ‘Wie geen geduld heeft, is zeer arm’ (Shakespeare)!

Maar wat kan er dit keer dan mogelijk misgaan? Europa, Japan en de Opkomende Markten hebben toch de wind mee? Is de stabiliteit van China niet benijdenswaardig? Daar wringt de schoen. China loopt straks ook tegen een stenen muur aan! Vergeet alle verhalen over de noodlottige ondergang van de Dollar en het begin van een Chinese wereldoverheersing.

Een dramatische devaluatie van de Chinese Yuan tegenover de Amerikaanse Dollar staat juist voor de deur. Als dat gebeurt, kan de rest van de wereld niet achterblijven. Een woelige situatie van wereldwijde concurrerende devaluaties (valuta-oorlog) staat op het menu. Het is opletten geblazen, zodra het 19de Nationale Congres van de Chinese Communistische Partij op 18 October a.s. achter de rug is. Xi Jinping wordt dan waarschijnlijk verreweg de machtigste leider van China sinds Mao Zedong, terwijl de overige 6 leden van het Politburo, de echte machthebbers van China, veel minder in de melk te brokkelen zullen hebben. Dat zal nodig zijn, omdat een hele erge krediet- en valutacrisis onvermijdelijk wordt. China’s reserves, exclusief de illiquide beleggingen,  kunnen binnen het komende jaar uitgeput raken. De binnenkomst van Dollars lijkt al te zijn opgedroogd. Na de noodzakelijke sanering van het bankwezen, zal er bar weinig overblijven voor de verdediging van de wisselkoers van de Yuan. Er is kans op een tekort in reserves van enkele duizenden miljarden, want de juiste stand van zaken is een staatsgeheim en alleen bekend bij enkele ingewijden.

Sinds de vorige devaluatie-schokken van de Yuan in 2015 en 2016, kijkt de wereld onterecht de andere kant op, want de Chinese krediet-problematiek is allesbehalve ‘onder controle’. De schuld als percentage van de economie is in de laatste 10 jaar verdubbeld. Men moet nu rekening houden met een economische ramp van ongekende omvang, welke de wereld in een structurele deflatie zal doen onderdompelen vanwege de ‘export’ van de Chinese overcapaciteit. Het bedrijfsmodel was groei zonder winstoogmerk. De beruchte spoorweg-manie van 1840 tot 1850 in Amerika en Engeland, waarna een economische depressie volgde, is een toepasselijke vergelijking. De Bank of International Settlements (BIS) stak onlangs haar zorgen hierover niet onder stoelen of banken:


Iedereen in China heeft zijn zinnen gezet op groei en vooral op hoeveel de huizenprijzen weer zullen stijgen. Het schijnbare Chinese wonder! In het afgelopen jaar zijn de prijzen van onroerend goed, ook op vele onaantrekkelijke plekken, waar niemand zou willen wonen, blijkbaar weer met 100 tot 400% gestegen. De speculatie is weer uit de hand gelopen. Het is een piramidespel zonder weerga, met de ene spookstad na de andere. Tot nu toe heeft de Chinese overheid de eerste tegenvallers in de doofpot kunnen stoppen. De prijsdaling van 50% in Ordos in 2011, bijvoorbeeld, was volgens de officieele cijfers slechts 4%.

Er bestaat geen onafhankelijke pers of vrije meningsuiting. Menige kapitaalkrachtige zakenman verdwijnt regelmatig, zonder enig nieuws of hij wel of niet in leven is. Een hoge overheidsfunctionaris, die op pensioen gaat, mag het land niet verlaten. Vandaar dat de kapitaalvlucht, met onderbrekingen, gewoon doorgaat. Zo kan men een buitenlandse lening krijgen op Yuan-deposito’s in China. Maar zo’n Yuan-deposito raakt dan in gebreke (default). Op die manier kan de Chinese elite binnenlandse valuta’s (Renminbi) verruilen voor harde valuta, voornamelijk Dollars, waarmee buitenlandse activa worden gekocht voor de familie.


Maar uit alles blijkt, dat er, vroeg of laat, een einde moet komen aan de herfinanciering van dit roulette spel. China kan de geldhoeveelheid niet oneindig vergroten zonder een hoge prijs te betalen. Zonder voldoende harde valuta, voornamelijk Dollars, stopt alles. De overgang van een investerings- naar een consumptiemaatschappij vindt, historisch gezien, meestal niet plaats zonder een economische depressie.

Consumptie, als percentage van de economie, is in China nog steeds ver beneden het gemiddelde van vergelijkbare landen en is lager dan 10 jaar geleden, terwijl besparingen 46% van het Bruto Nationaal Product bedragen. Die besparingen moeten nog steeds worden aangesproken om de krediet-schade van de vorige Azie-crisis in 1997 te betalen. De absolute consumptiecijfers zijn natuurlijk veel hoger, omdat de Chinese economie in de laatste 10 jaar aanzienlijk is gegroeid. Maar de vraag is nu of er een kink in de kabel komt:



MEDEDELING: Er zijn nu 5 soorten van lidmaatschap. Welk lidmaatschap past bij u? Leden kunnen profiteren van extra, mogelijk winstgevende, informatie via o.a. een reeks van regelmatige PAMFLETTEN. Van harte welkom bij de club! Velen onder u zijn al 10 jaar of langer trouwe volgers. Zie hiernaast voor nadere gegevens.

DIEDERIK SCHMULL             5 September, 2017                Westcliff-On-Sea, ESSEX, U.K.

maandag 31 juli 2017

SPAREN, SPAREN, SPAREN EN WAT GOUD


SPAREN, SPAREN, SPAREN & WAT GOUD

Het is echt abnormaal, dat de rente, al jarenlang, nog nooit zo laag is geweest als in 5,000 jaar. Via de rentestand, bepalen Centrale Banken de kredietgroei. Een van de fundamentele economische wetten is nu eenmaal, dat wat goedkoper wordt, veel aantrekkelijker wordt. Geen wonder, dat er bij elke rentedaling, olie op het schuldenvuur werd gegooid, waardoor de totale schuld, als percentage van de economie, nu de hoogste stand in de wereldgeschiedenis heeft bereikt. De kredietgroei rees de pan uit! Met als gevolg een ononderbroken gefinancierde waardestijging van activa, die net lijkt op een wonderbaarlijke periode van hoogconjunctuur. Je lijkt bijna op een uilskuiken, als je die boot van bijna gratis krediet mist, nietwaar?

Er gaan nu geluiden op, dat Centrale Banken, 8 jaar na de Grote Financieele Crisis, echt een begin gaan maken met het geleidelijk opdoeken van hun extreme monetaire stimuleringsmaatregelen. Voor vele monetaire beleidsmakers is de maat vol. Zoiets moet in gang worden gezet, voordat de volgende recessie plaatsvindt, want anders zou de wereld wel eens nog veel extremere medicijnen moeten slikken dan ooit. Of zal men tot de ontdekking komen, dat het ‘afkicken’ van monetaire verslaving gemakkelijker is gezegd dan gedaan?

Men zal zich afvragen, hoe men zich het beste kan voorbereiden op een tijd, waarin krediet duurder en ook schaarser wordt. Wat is daarop het antwoord? Sparen, sparen, sparen en zoveel mogelijk schuld aflossen, desnoods door de verkoop van activa, voordat anderen op dat idee komen! Dus nu actie ondernemen, terwijl men alom wordt ontmoedigd om in wezen te sparen. Net als bij liefdesverdriet, gaat het verlangen naar bijna gratis krediet een keertje over. Ontwenningsverschijnselen moeten op een gegeven moment worden doorstaan omwille van de lange termijn. Want stel je maar eens voor, hoe de volgende kredietcrisis eruit ziet. Beter te vroeg dan te laat!

Sparen is ook nodig om zich voor te bereiden op de onzekerheden over uw loopbaan (‘robotisering’!), uw pensioentekort en vooral de toekomstige belastingen. Alleen al een vermogensbelasting op allerlei activa om ‘de ongelijkheid tegen te gaan’ doet wonderen. Dat betekent de nekslag voor de opgepompte huizenprijzen en dan krijgt de jongere generatie ‘ook een kans’ om een huis te kopen. En als zo’n belasting zijn uitwerking heeft gehad, dan wordt het aantal ramen belast, zoals vroeger. Dan worden ramen weer dichtgemetseld. Of een nog hogere heffing op huizentransacties. De overheid krijgt altijd haar benodigde geld. Zo werd er in Canada tussen 1885 en 1923 (38 jaar!) belasting geheven op elke Chinees, die het land binnenkwam. Na 1923 mocht er geen Chinees het land meer in, ook niet als een Chinees een Brits paspoort had. Dat werd pas in 1967 (44 jaar!) volledig ongedaan gemaakt.

Voor de gemiddelde belegger ligt het sparen in de eigen valuta voor de hand, want daarmee moeten de alledaagse rekeningen en de jaarlijkse belastingen worden betaald. Maar voor grotere beleggers is het meer dan ooit zaak om besparingen om te zetten in Amerikaanse Treasuries met korte en lange looptijden. Die markt gaat nooit dicht, want die vormen het onderpand voor het internationale financieele systeem. Die vallen ook buiten de boedel van de bank en blijven altijd van u, in tegenstelling tot een bankrekening (‘Bail-in’!) Het depositogarantiestelsel dekt immers slechts minder dan 1% van de uitstaande deposito’s en is de wassen neus van de eeuw. U gelooft toch niet, dat het bankwezen, met name de Europese, sinds 2008 veiliger is geworden? Vergeet alle sussende woorden van beleidsmakers, die gewoon iedereen een rad voor de ogen moeten draaien. Die zien de bui al aankomen. Bevriezing van Europese banktegoeden ligt in het verschiet:


De leningen, die in de Eurozone in gebreke zijn (Non-Performing Loans - NPL’s), waar rente en aflossing niet meer worden betaald, blijken nog steeds een flink blok aan het been en het aantal is bijna zeker veel groter dan de officieele cijfers. Veel NPL’s zijn verstopt in derivaten. NPL’s, als percentage van alle uitstaande leningen, zijn in de laatste 10 jaar NA de Grote Financieele Crisis, met 400% omhoog geschoten, met uitschieters in Griekenland (47%), Cyprus (45%), en minstens 20% in Italie, Ierland, Portugal, Hongarije, Bulgarije en Slovenie (volgens KPMG). In Nederland zijn NPL’s (officieel) ongeveer 4%!


De recente zwakte in de Amerikaanse Dollar, een echte en geen kunstmatige valuta zoals de Euro, is een koopgelegenheid, want een wisselkoers wordt uiteindelijk bepaald door het rendementsverschil. Het rendementsverschil tussen Amerikaanse Dollar-obligaties en Duitse Euro-obligaties is in 10 jaar nog nooit zo hoog geweest. Dit rendementsverschil zegt ons, dat de Euro/USD, gebaseerd op fundamentals, eigenlijk op 1.05 zou moeten staan. Het is niet een kwestie van of er een Europese bankencrisis opdoemt en of de Eurozone uiteen valt, maar wanneer. Het Grote Geld zal Europa weer ontvluchten, voornamelijk richting Amerika. Daarom zullen kapitaalstromen later weer aan banden moeten worden gelegd (kapitaalcontroles). Slimmerikken zijn die voor en wachten niet af, totdat het te laat is.

Vergeet niet, dat de Dollar-index (DXY)(met 57% in Euros), in afgelopen Januari, op een 14-jarig hoogtepunt stond, toen de markt hoge verwachtingen had van het beleid van President Trump en toen het populisme in Europa om zich heen greep vanwege de migrantencrisis. Trump liet zich toen ontvallen, dat zo’n sterke Dollar onwelkom was (‘it’s killing us’). Sinds 2014, vond zo’n $ 3000 miljard, waarvan 50% uit China en 50% uit Europa, zijn weg naar Amerika. De helft van alle Euros, die destijds door de ECB, via haar QE (monetaire stimulering), tevoorschijn werden getoverd, kwamen in Amerika terecht (gegevens van Cross Border Capital).

Maar sindsdien doet de economie van de Eurozone het beter dan verwacht en is er weer sprake van een terugvloeien van geldstromen naar de Euro. Daar was weinig voor nodig. Het winstniveau van het Europese bedrijfsleven was in de laatste 10 jaar met liefst 53% gedaald, terwijl dat van het Amerikaanse bedrijfsleven met 27% was gestegen, mede doordat Europa geen enorme technologiesector heeft zoals Amerika. Verder is de Europese banksector nog steeds in de lappenmand en staat daarom nog steeds ver beneden boekwaarde. De FTSE Eurofirst 300 index heeft het in de laatste 10 jaar 50% slechter gedaan dan de Amerikaanse S&P 500 index. De ene valse dageraad volgde op de andere. Ook de politieke onzekerheid over het populisme in Europa leek, na verkiezing van Macron, enigszins geweken, wat leidde tot een gevoel van opluchting voor de Euro. Ondertussen is de Dollar-index bezig om haar steun van de laatste 30 maanden te testen:


Wie weet, is de consolidatie alweer voorbij, want de ECB ziet een ‘sterke’ Euro met lede ogen aan. De inflatie in de Eurozone wordt hierdoor naar beneden gedrukt en was slechts 1.3% in Juni, terwijl de ECB als doel heeft een inflatie van 2%. Na de Eurocrisis van 2010 - 2012, ontstond er grote paniek over deflatie, welke de negatieve rente veroorzaakte.

Sinds 2011, tijdens mijn voordrachten destijds voor o.a. de GOLD & SILVER INVESTMENT SUMMIT te Londen en de EDELMETALL und ROHSTOFFMESSE te Muenchen, werd ik extra voorzichtig met de Edele Metalen (behalve als verzekering) en super voorzichtig met de mijnaandelen in tegenstelling tot de algemene mening onder de Goudkevers. Dit was vooral gebaseerd op mijn verwachting, dat, om talloze redenen, de inflatie verder zou dalen en dat deflatie uiteindelijk onvermijdelijk was, net zoals in Japan, dat ons 15 jaar voor ligt, wat deze ontwikkeling betreft. Inmiddels staat de Goudprijs nu 31% lager (in USD) dan in 2011, nadat deze in December, 2015, zelfs nog 42% lager was geweest, waarop een herstel volgde. Goudmijnaandelen beleefden een instorting van ruim 70% tussen 2011 en 2015, maar zijn sindsdien eveneens in herstel, na een gezonde sanering. Bovendien zijn de inflatiecijfers in de ontwikkelde landen, sinds 2011, gemiddeld gehalveerd.

Maar ik ben nu van mening, dat men alle voorzichtigheid met GOUD moet laten varen en dat er, binnen de komende 5 jaar, weer een Grote Financieele Crisis in de lucht hangt, waarbij GOUD, Amerikaanse TREASURIES en de Amerikaanse DOLLAR de reddingsboeien worden voor het Grote Geld. De kansen op een Goudprijs ver onder de $ 1000, zijn steeds kleiner geworden. Vroegere correlaties, zoals een lagere Dollar met een hogere Goudprijs, zullen dan dit keer niet meer opgaan. Deflatie zal dit keer een hogere Goudprijs NIET uitsluiten, vanwege de verwachte grootscheepse internationale monetaire stimulering, die daarop volgt en alle stimuleringen sinds 2008 in de schaduw zou kunnen stellen. Maar ook die Kwantitatieve Verruiming (QE in het kwadraat) zal de deflatie en de depressie uiteindelijk NIET kunnen voorkomen. Kijk maar naar Japan: de Bank of Japan (BOJ) heeft nu liefst 40% van alle Japanse staatsobligaties (JGB’s) in bezit (‘superstimulering’), maar de inflatie in 2017 is tot dusver nauwelijks 0.34% en het 10-jarig JGB-rendement is nauwelijks 0.1%. In 2016 was er echter nog een deflatie van 0.12%.

Als de economische depressie eenmaal niet meer kan worden voorkomen, dan is de tijd weer aangebroken, dat Goud een hoofdrol gaat spelen in het financieele systeem met een dienovereenkomstig hogere waardering, net zoals in 1934, midden in de vorige depressie. Centrale Banken zijn al jarenlang grote Goudkopers en zien dat allang aankomen. Wat goed is voor Centrale Banken, moet ook goed zijn voor particuliere beleggers! Want Goud wordt altijd van stal gehaald, als andere mogelijkheden zijn uitgeput. Kijk eens, hoe men Goud ‘monetiseerde’ in 1953, toen het schuldenplafond (debt ceiling) weer kopzorgen baarde:

Monetizing Gold : The solution to the debt ceiling crisis came from the third option and involved a stock of almost $1 billion of “free” gold—that is, gold coin and bullion in Treasury vaults on which gold certificates had not yet been issued. The free gold was what remained of $2 billion that had been allocated (by the Gold Reserve Act of January 30, 1934) to the Exchange Stabilization Fund (“ESF”) out of the $2.8 billion derived from the revaluation of 194 million fine ounces of Treasury gold (from $20.67 per ounce to $35 per ounce) in 1934.24


Een Grote Financieele Crisis volgt altijd op een periode van excessieve kredietverstrekking, zoals de wereld die in de laatste 9 jaar heeft meegemaakt, vooral omdat de gemiddelde economische groei, om talloze redenen, het af heeft laten weten. Alle licht in de tunnel lijkt tijdelijk.

Goudmijnaandelen hebben weliswaar extra risico’s, maar kunnen, voor de liefhebbers, buitengewoon winstgevend zijn, vanwege het enorme ‘hefboomeffect’ ten opzichte van de Goudprijs (zie Pamflet No. 19, uitsluitend voor leden). Goudmijnaandelen kunnen, bij een opgaande trend, typisch 4 maal zoveel stijgen als de Goudprijs zelf. Goudmijnaandelen met belangen in Zuid-Afrika en vele andere ontwikkelingslanden, moet men echter nu vermijden, vanwege de politieke onzekerheden rondom eigendomsrechten. Vandaar dat een belegging in de ETF’s van Gold Miners (GDX; GDXJ) moet worden  afgeraden.

De huidige ‘saaie’ stemming in de sector van Edele Metalen lijkt echt ideaal, want die is een stuk gezonder dan die in de dwaze, overgewaardeerde technologiesector, waar de bom nog moet barsten. De verkoop van Gouden munten is in 2017, tot dusver, het laagst geweest in 10 jaar! Netto ‘Long’ Futures posities van speculanten zijn in het laatste jaar met 75% gedaald. Maar ‘insiders’ zijn juist hevige kopers geweest van Goudmijnaandelen (wat het tegenovergestelde is bij de technologie-aandelen!). Dat zijn zeer positieve tekenen voor contraire beleggers.

Inmiddels is de Goudprijs al doorgebroken boven haar 200-daags gemiddelde en er is nu grote kans op een definitieve hervatting van de opgaande trend sinds 2002. Maar deze nieuwe trend zou onderdeel kunnen vormen van de derde, meest spectaculaire,
beweging naar boven sinds 1975! Dat wil men niet missen, ook al is geduld wel vereist:


Niet zonder enige trots, was ik reeds positief op Goud voor de lange termijn, met tijdelijke onderbrekingen, sinds 1971, in een tijd, dat bijna iedereen Goud beschouwde als een ‘barbaars relikwie’ (Keynes). Ik was een roepende in de woestijn, wat mijn 40-jarige loopbaan in de financieele sector (van 1969 tot 2009) af en toe in de weg stond. Mijn promotie werd meermalen uitgesteld! Goud was immers een groot taboe. Maar ik was er toen al van overtuigd, dat de rol van Goud in de toekomst alleen maar kon toenemen, naarmate de waardevastheid van het ‘fiat’-geld steeds meer in twijfel werd getrokken. Het beste komt nog!

MEDEDELING: Er zijn nu 4 soorten lidmaatschap. Welk lidmaatschap past bij u? Leden kunnen profiteren van extra, mogelijk winstgevende, informatie via o.a. een reeks van regelmatige PAMFLETTEN. Van harte welkom bij de club! Velen onder u zijn al 10 jaar of langer trouwe volgers. Zie hiernaast voor nadere gegevens.

DIEDERIK SCHMULL             31 Juli, 2017                          Westcliff-On-Sea, ESSEX, U.K.

===