Translate

woensdag 7 februari 2018

DE RACE TEGEN DE KLOK


DE RACE TEGEN DE KLOK

De tijd dringt. De vergrijzing is inderdaad een race tegen de klok. De nadelige demografische trends in de ontwikkelde landen, maar ook in landen zoals China, werpen hun schaduw steeds duidelijker vooruit. De inkrimping van het aantal mensen van werkende leeftijd (15 tot 64) en vooral van het aantal mensen met hoge consumptiebehoeften (20 tot 45), afgezien van plotselinge epidemieen of oorlogen, zal haar uitwerking op de maatschappij niet missen. Zullen economische groei, inflatie en rente structureel laag blijven, met als gevolg dat stagnatie, deflatie, superlage rente en algemene verarming, vrij snel gemeengoed worden? Excessieve schuld als percentage van de wereldeconomie en sectorbrede overcapaciteit lijken immers voorlopig ook nog eens veel hoger te kunnen worden. Blijf gerust wonen, waar u ervan geniet, maar wordt het niet hoog tijd om die hypotheek op uw onroerend goed zo snel mogelijk af te lossen? Goed slapen is belangrijk! Bereidt u zich voor op een daling van 50% in de huizenprijzen in de komende 10 jaar?


Allereerst moeten de Amerikaanse Dollar en de recente beurscorrectie niet onbesproken blijven. Maar een oordeel over een valuta is eigenlijk een slag in de lucht, omdat er tientallen factoren een rol kunnen spelen. In ieder geval is het altijd raadzaam om zich in te dekken ('hedging'), ook al kost dat geld, mits men ook bereid is om in een andere valuta, waarin men belegt, te denken. De praktijk wijst uit, dat, over een langere periode, de kosten van hedging niet opwegen tegen het beleggingsresultaat, dat uiteindelijk behaald wordt.

Het kan best zijn, dat de daling van de Dollar ten opzichte van de Euro nog niet voorbij is, maar opvallend is wel, dat bijna iedereen nu negatief is op de Dollar. Dan is zoiets op een gegeven moment in de markt verdisconteerd. Op korte termijn lijkt de Euro kwetsbaar, maar men kan met een technische interpretatie van een chart vaak alle kanten op. Toch is een Euro/Dollar van beneden 1.00 over een jaar wel degelijk een mogelijkheid, als de neergaande trend sinds 2008 wordt bevestigd (zie hieronder):

(StockCharts.com)(Alfie Marsh- Twitter)Alfie Marsh@Bam_Bam_Finance Feb 3

Tegelijkertijd is de Amerikaanse 'Net International Investment Position' (NIIP), wat de waarde aangeeft van haar externe financieele activa tegenover haar verplichtingen, verslechterd. Bovendien is het buitenlandse belang in Amerikaanse aandelen en obligaties sinds de crisis van 2008 aanzienlijk gestegen. Zou een eventuele verandering in die situatie, zoals een beurscorrectie, de reden kunnen zijn voor een verdere daling van de Dollar? Of zal, met name, de Zwitserse Nationale Bank, met $ 90 miljard in Amerikaanse aandelen, misschien haar aanmerkelijke winst binnenhalen? Of was dat juist de hoofdreden van de 'vrije val' op 5 Februari j.l., de grootste beurscorrectie in 2 jaar, naast de massieve liquidatie van het record aan effectenkrediet (margin accounts)? Zo'n belang moet immers in 1 keer op de markt worden gegooid om 'front-running' te voorkomen (verkopen vooruitlopend op de verkooporders).



Verder is de Chinese RMB gekoppeld aan de Dollar en bestaat er misschien wel een 'geheime' overeenstemming over een zwakkere Dollar om zodoende de langverwachte en gevreesde devaluatie van de Renminbi in goede banen te leiden! Er zijn zoveel verschillende krachten aan het werk, waardoor een renteverschil of een betalingsbalansoverschot of tekort een ondergeschikte rol zouden kunnen spelen. Maar het rendement van kortere Treasuries is nu hoger dan het gemiddelde dividendrendement van Amerikaanse aandelen! Wie weet, zullen de wereldwijde kapitaalstromen dan toch weer opeens de richting van de Dollar opgaan. Het voorspellen van valuta's lijkt op een mijnenveld.

Als men wakker ligt van valuta-perikelen, dan moet men niet beleggen in vreemde valuta's. Men kan wel een mening hebben op langere termijn. De toekomst van de Euro, zonder een echte fiscale unie, zonder een betekenisvol gemeenschappelijk depositogarantiestelsel en zonder 'solidaire' en risicoloze Euro-obligaties als 'veilige haven', is op den duur erg wankel. Tja, Noord-Europeanen zitten daar niet zo mee, want men gokt erop, dat zij, als de Eurozone ooit uitelkaar zou vallen, opeens zo'n 30% rijker worden vanwege een revaluatie ten opzichte van de Euro van hun nieuwe of 'oude' valuta. Maar is de kans niet groot, dat de pijn van het eventueel rampzalig opbreken van de Eurozone, met lastige deviezencontroles, dan juist wordt verdeeld onder alle 19 lidstaten? Denk maar eens aan TARGET2:


Ookal is het verleidelijk om de relatief snelle vergrijzing en de daarmee gepaard gaande bevolkingsdaling in de wereld te negeren, de aandelen-, obligatie- en onroerend goedmarkten zullen wel degelijk aanstonds met deze opzienbare ontwikkeling steeds meer rekening houden. Het percentage mensen van 65 jaar en ouder in Nederland, Belgie en de rest van de Europese Unie bedraagt reeds 18% tot 19%, wat sinds 1960, door het lage geboortecijfer en de steeds stijgende levensverwachting (verdubbeld in de laatste 150 jaar), met sprongen is gestegen. Nederland kent al 8 'krimpregio's', waar woningen worden gesloopt om plaats te maken voor parken om de leegstand op te vangen.


In Duitsland, de hedendaagse economische drijfkracht van de Europese economie, na in de jaren '90 'de zieke man van Europa' te zijn geweest door de prijzige hereniging van West en Oost, is het percentage ouderen  reeds 22% en zullen er, in 2019, ondanks de migratiegolf, minder mensen zijn beneden de 30 dan mensen boven de 60!


In Italie, Frankrijk en Spanje is het percentage ouderen tussen 19% en 21%. Dit percentage zal zich, binnen nauwelijks 60 jaar, nog eens kunnen verdubbelen naar 30%, ondanks eventuele voortgaande immigratie van vooral moslims, die kinderrijk zijn en alcoholgebruik ontmoedigen.

In Japan, dat immigratie ('infiltratie van niet-Japanners') vrijwel onmogelijk maakt, is dat percentage nu al bijna bereikt: 26%. Over slechts 40 jaar, zou 40% van de Japanse bevolking boven de 65 jaar kunnen zijn, bij een ook nog 30% lager bevolkingsaantal. Als deze ontwikkeling zich voortzet, dan zou er van de totale Japanse bevolking van 127 miljoen, volgens de Tohoku universiteit, nog maar 1 kind overblijven in het jaar 4205. Het spook van een imploderende maatschappij doemt op!

Zo is het bergdorp Echigo Yuzawa in de Japanse Alpen, slechts een uur van Tokio vandaan, een waarschuwend verhaal van een mogelijke toekomst, die ons te wachten staat: het staat bekend om zijn warmwaterbronnen ('onsen') en de skisport. De tijd lijkt echter te hebben stilgestaan sinds het hoogtepunt van de hausse in onroerend goed en aandelen in 1989. Vele winkels zijn dichtgetimmerd en de meeste restaurants zijn alleen in het weekend geopend. Huizenprijzen staan 95% lager dan 25 jaar geleden en de leegstand van huizen en flats is 75%. Eigenaren zijn bereid om eventuele kopers te betalen!


Toch moet men voorzichtig zijn met het naar de toekomst doortrekken van een bepaalde ontwikkeling. Het is best mogelijk, dat de bevolkingsdaling geen neergaande spiraal vertoont, maar afvlakt tot een bepaald niveau, welke misschien wel eens positief zou kunnen zijn voor het welzijn van de overblijvende bevolking. Verder is een groeiend bevolkingsaantal geen garantie voor meer welvaart. Waarschijnlijk heeft China's mensonterend beleid van 1 kind tussen 1979 en 2015 (36 jaar!), behoudens enkele uitzonderingen, ervoor gezorgd, dat het land een grote economische sprong voorwaarts kon maken in tegenstelling tot India, waar een geboorteregeling nooit van de grond kwam.

Overigens werd in China, gedurende de afgelopen 2000 jaar, kindermoord, vooral van dochters, door de vingers gezien. Daarom zijn er nu 30 tot 40 miljoen meer mannen dan vrouwen, wat een reeks van ongelofelijke conflictsituaties met zich meebrengt:


De bevolking in Amerika, Canada en Australie is, ondanks een laag geboortecijfer, nog relatief jong, vooral vanwege immigratie. Het percentage ouderen is nu rond 16%. Dit komt de economische groei voorlopig ten goede. Maar de tegenstand tegen immigratie, vooral van een onbeperkt aantal familieleden ('chain migration'), neemt toe, terwijl illegale immigratie veel harder wordt aangepakt dan vroeger. De bouw van een kostbare muur langs de Mexicaanse grens wordt overwogen. Een amnestieverlening aan de 11 miljoen illegale Amerikaanse immigranten (3,4% van de totale bevolking, waarvan 66% reeds meer dan 10 jaar in het land verblijft), wat onder President George W. Bush werd bestudeerd, is nu een heter politiek hangijzer dan ooit tevoren. Er zijn in de laatste 10 jaar jaarlijks gemiddeld 300,000 personen het land uitgezet, waar meestal een tijdrovende rechtszaak aan voorafgaat. Door de achterstand bij de rechtbanken, zijn thans meer dan 500,000 personen in hechtenis in afwachting van de deportatie-uitspraak van een rechter.

Er zijn echter belangrijke, goedbedoelende, beleidsmakers, die juist een daling van de wereldbevolking van 50% tot 95% nastreven in het belang van de mensheid in de toekomst. Geen enkel middel zou wel eens kunnen worden geschuwd! Dat verklaart de aanhoudende oorlogszucht onder bepaalde leden van de heersende elite:


De 94-jarige Henry KISSINGER, die nu adviseur is van President TRUMP, na vroeger adviseur te zijn geweest van President NIXON tijdens de oorlog in Vietnam, stelde onlangs bijvoorbeeld, dat een preventieve kernaanval tegen NOORD-KOREA niet uitgesloten moet worden:

' The temptation to deal with it with a pre-emptive attack is strong and the argument is rational'


De vergrijzende bevolking stelt niet alleen de economie voor enorme uitdagingen, maar heeft ook tot gevolg, dat de maatschappij geconfronteerd wordt met aan hoge leeftijd gerelateerde kwalen zoals de ongeneeslijke ziekte van Alzheimer en andere vormen van dementie. Het risico van het kwijtraken van de weg en het verlies van herkenning van familie en vrienden wordt steeds groter, naarmate de gemiddelde leeftijd stijgt. Al naar gelang de diagnose, die overal verschilt, zijn 3,5% tot 12% van de sterfgevallen te wijten aan dementie, wat rond 2050 zou kunnen verdrievoudigen. De belangrijkste doodsoorzaak in Engeland is nu dementie, niet meer hart- en vaatziekten. Stel eens voor, dat men ergens zit, zonder enig idee van waar en waarom men daar is en dat alles, waar men mee vertrouwd was, plotseling in een zwart gat verdwijnt!


En dan de pensioencrisis, die op ons afkomt! De huidige werkende generatie zal tot de ontdekking komen, dat het bedje op de oude dag niet is gespreid. Men kan de crisis een tijdje voor zich uitschuiven door de pensioenleeftijd te verhogen, maar het bestaande pensioenstelsel is eenvoudigweg niet vol te houden met een dalende werkende bevolking en met de lage beleggingsrendementen van tegenwoordig. Na de recente beurshausse lijken die rendementen weer enigszins op het goede spoor, maar bij de volgende crisis op de beurs van minus 50%, waarna de rentes weer zullen instorten en zelfs weer negatief zullen kunnen worden, dan wordt men pas goed met de neus op de feiten gedrukt. Er is voor ieder persoon op leeftijd een gemiddeld pensioenbedrag van minstens 500,000 Euro nodig om dat pensioen uit te blijven betalen.

Maar in de meeste landen zijn hier geen extra middelen voor en worden de pensioenvoorzieningen gefinancierd via een omslagstelsel, wat spaak loopt bij een inkrimpend bevolkingsaantal. Zullen de Centrale Banken, uit wanhoop, uiteindelijk, met de steun van de volksvertegenwoordiging, door een wetswijziging, het gevaarlijke 'echte' helikoptergeld, wat totaal verschillend is van 'kwantitatieve verrruiming' (QE), van stal halen? Dan zou de GOUDPRIJS pas echt exploderen! Maar in dat geval zou democratie weinig kans hebben om te overleven, want autocratie zou dan toeslaan, vaak gepaard gaande met een staat van beleg en deviezencontroles, net zoals reeds het geval is in 49 landen (Freedom House):


Daarom is de vraag naar veilig papier met lange looptijden ('duration') met een beetje rendement, waar een tekort aan is, van de kant van pensioenfondsen en verzekeraars, met hun tienduizenden miljarden, zo gigantisch. Een risicoloos rendement van 3% op 30-jarige Amerikaanse Treasuries lijkt dan uiterst aantrekkelijk. Dat is hetzelfde rendement als dat van een 30-jarige staatsobligatie van Italie! Het rendement van de 30-jarige Franse staatsobligatie, om maar wat te noemen, is slechts 1.77%! Vele, totaal illiquide, 50-jarige en 100-jarige obligaties, van veel mindere kwaliteit, zijn nu al ver overtekend, vanwege de honger naar een beetje opbrengst. Door het onorthodoxe monetaire beleid is er sprake van een totaal onjuiste prijsbepaling in de markt van schijnbaar riskante activa.

Men kan gerust stellen, dat het zogenaamd meest riskante deel van de rendementscurve in Treasuries, namelijk de langere eind, vertegenwoordigd door de i-Shares 20+ Year TREASURY Bond ETF (TLT), met een verwacht dividendrendement van 2.53%, wel eens de veiligste plek ter wereld zal worden voor langere termijn beleggingen:


Opvallend is, dat het rendement van Treasuries sinds de jaren '90 veel meer is gedaald, met een dienovereenkomstige waardestijging, dan dat van bedrijfsobligaties (de 'spread'). Dat komt, omdat Treasuries worden beschouwd als veel veiliger (de overheid kan belasting heffen, een bedrijf kan dat niet), maar ook als veel meer verhandelbaar ('liquide'), wat een premie verdient. Verder is er een steeds grotere wereldwijde kapitaalstroom richting Treasuries gegaan, vooral na de financieele crisis in Azie (1997) en de kredietcrisis (2008). Opeens bleken hypotheekobligaties, bijvoorbeeld, allesbehalve veilig! Bovendien ontbreekt het andere staatsobligaties aan de ruggesteun van een machtige militaire overheid met een onafhankelijke rechtspraak. Treasuries zijn in de laatste decennia dus steeds unieker en schaarser geworden, ookal omdat die als onderpand worden vereist voor het internationale kredietsysteem en de meer dan $ 1 quadriljoen(!) aan derivaten. Zonder onderpand, geen krediet.

Beleggers moeten het oog gericht houden op een mogelijke rendementsdaling van nog eens 1% of meer in langere Treasuries. Dat lijkt op den duur onvermijdelijk in het licht van de vergrijzing en van de overcapaciteit in alles. Dat zou de waarderingen van Treasuries omhoog stuwen en de 35-jarige opgaande markt in hun waarderingen bevestigen. Slechts enkelen zien dat nu nog in, want de meesten hebben het weer over het definitieve einde van die hausse in obligaties, na 5 maanden van stijgende obligatierendementen.

Alsof de groei en de inflatie van de jaren '60 en '70 ooit zouden kunnen terugkeren! Uitgesloten. Elke inflatiestijging is tijdelijk, zeker van looninflatie, gezien de opkomst van robot-automatisering en kunstmatige intelligentie (AI). Men zal zich juist gelukkig prijzen, als men een vaste baan heeft of krijgt! Volgens McKinsey, zouden er door de technologie, tegen 2030, honderden miljoenen banen kunnen verdwijnen, waarvan 236 miljoen in China, 120 miljoen in India, 73 miljoen in Amerika, en zelfs 17 miljoen in Duitsland. De wereld is totaal aan het veranderen. Overal is het juist deflatie en uitverkoop, wat de klok slaat (Amazon!). Een normalisering van rentestanden ('beautiful normalisation')? Vergeet het maar! Anders wordt de nieuwe voorzitter van de Federal Reserve, Jerome Powell, die benoemd is door President Trump, door hem afgeblaft.

Net zoals al gebeurd is bij de Japanse staatsobligaties (JGB's)! Japan is de wereld, in dit opzicht, ver voor. Het rendement van de 10-jarige JGB is in de laatste 28 jaar gedaald van 7.59% naar 0.08%, na tijdelijk nog minus 0.29% te zijn geweest, ondanks de grootste staatsschuld, als percentage van de economie, ter wereld. Excessieve schuld betekent immers steeds minder snelheid van de geldsomloop, minder groei en lage inflatie, mogelijk deflatie. Daarom hebben de JGB's, gedurende die afgelopen periode, veel beter gepresteerd dan de Nikkei 225 aandelenindex, ondanks de grootscheepse aandelen-opkoop van de Bank of Japan (BOJ). Dat staat nu uitgerekend ook te gebeuren in Amerika, na de reusachtige beurshausse van de afgelopen 9 jaar. In tegenstelling tot de algemene mening, zullen de waarderingen van 30-jarige Treasuries in de komende 5 jaar veel meer stijgen dan welke andere beleggingsklasse ook, vooral als de volgende recessie zich aandient.


MEDEDELINGEN: Er zijn nu 5 soorten lidmaatschap. Welk lidmaatschap past bij u? Leden kunnen profiteren van lunches en/of borrels (de volgende vindt op Vrijdag, 9 Maart a.s. plaats), persoonlijke beleggingsadviezen en extra, mogelijk winstgevende, informatie via een reeks van regelmatige PAMFLETTEN en belangrijke artikelen. Van harte welkom bij de club! Velen onder u zijn al 10 jaar of langer trouwe volgers. Zie hiernaast voor nadere gegevens.

RIVA-LUNCH en/of BORREL op Vrijdag, 9 MAART, 2018:
komt u ook gezellig bij ons aanschuiven? Reserveer nu!
Zie hiernaast voor nadere gegevens.

DIEDERIK SCHMULL           7 Februari, 2018       Westcliff-On-Sea, ESSEX, U.K.

===







dinsdag 9 januari 2018

PUINRUIMEN



PUINRUIMEN
Aan alle Blogbezoekers: de allerbeste wensen voor het Nieuwe Jaar in Goede Gezondheid!

Het lijkt wel alsof de gehele wereld om de haverklap een overwinning behaalt! Bijna om saai van te worden. Wie herinnert zich nog de laatste economische recessie? De Dow Jones beursindex nam 28.08% toe in 2017. De iShares Emerging Markets ETF (EEM) schoot 37.28% omhoog. De Pantera Bitcoin Fund steeg 1,900% (en liefst 25,004% sinds 2013!). De Goudprijs wist op te veren met een respectabele 11,3%. Zelfs de defensieve obligatiemarkt presteerde het best in 7 jaar (de TLT -- 20+jarige Treasuries-- plus 9.18% in 2017). Verder liet de grillige Euro zich in 2017 van zijn beste kant zien (plus 14.1% tegenover de USD). Misschien duurt deze economische opbloei nog jaren, als de Amerikaanse belastinghervorming haar weerslag krijgt op de bedrijvigheid. Straks zal men de laatste overgebleven pessimist met een lantaarntje moeten zoeken, net als de ontploffing nabij is!



Maar als de huidige extreme Melt-up eenmaal de geest geeft, dan wordt het puinruimen als nooit tevoren. Deze Melt-up had kunnen worden voorkomen, als de beleidsmakers hun monetair beleid van superstimulering, met superlage of negatieve rente en gigantische liquiditeitsinjecties, tijdig hadden aangepast en genormaliseerd, zodra de economie, na de Grote Financieele Crisis in 2008, weer was hersteld. Maar het ontbrak hen aan de nodige moed. Zij gaven er de voorkeur aan om een overduidelijke bubbel uit te zitten, totdat die barst. Want aan ‘overwaardering’ valt te twisten, nietwaar? Misschien valt er dan nog wat eer te behalen, zodra de muziek stopt, als zij het systeem mettertijd weer te hulp moeten schieten.

Als men zijn voorzichtigheid nu laat varen en zich, uit zucht naar snelle winst, toch aansluit bij de kudde om de schijnbaar eeuwige opwaartse trend in de prijzen van bepaalde activa niet te missen, dan zal men tot de ontdekking komen, dat zoiets niet zonder gevolgen zal blijven. ‘Makkelijk geld verdienen is ook makkelijk geld kwijtraken’. Euforie eindigt altijd plotseling en spectaculair, om welke reden dan ook. Er is nooit kans om de kudde tijdig te verlaten. Menigeen kan dan opeens voor de financieele afgrond staan. ‘Wat een mens zaait, zal hij ook oogsten’ (De Bijbel in Galaten 6:7-8). Dat betekent, dat een mens zich uiteindelijk altijd zal moeten verantwoorden voor zijn daden. Elke zeepbel barst immers.

Janet Yellen, binnenkort ex-hoofd van de Amerikaanse Federal Reserve, liet onlangs duidelijk blijken, dat aan de hoge waarderingen van activa geen hoge prioriteit wordt toegekend door de FED, omdat er misschien geen sprake zou zijn van overwaarderingen! De wereld geniet immers van een langdurige periode van lage rente en inflatie, terwijl de economische groei meevalt. Dus het is niet meer nodig om daarvan wakker te liggen.

Helaas kijken de meeste waarnemers niet verder dan hun neus lang is. In slaap gesust door gebeurtenissen in het recente verleden, trekken ze die door naar de naaste toekomst. We mogen, nu meer dan ooit, niet op onze lauweren rusten en lichtvaardig omspringen met de grote risico’s van tegenwoordig. Kijk eens naar de dalende rendementen van langere Treasuries. Die geven, historisch gezien, een betrouwbaarder beeld van de toekomstige gang van zaken in de economie dan aandelen. Volgens Treasuries, blijven inflatie en groei laag, ondanks alles. Tegelijkertijd stijgen de rendementen van kortere Treasuries door het nieuwe monetaire verkrappingsbeleid van rentestijgingen. Dit moet een rood licht zijn voor alle euforie in de markten, want dit duidt erop, dat een recessie eerder in zicht komt dan verwacht.

De meesten zijn heel slecht in het inschatten van onzekerheid en zijn in het algemeen geneigd tot optimisme.  Zelfs een geniale uitblinker zoals Sir Isaac Newton.

De excentrieke natuurkundige, wiskundige en levenslange vrijgezel, Sir Isaac Newton (1642 - 1726), grondlegger van de klassieke mechanica en de uitvinder van de zwaartekracht en een van de grootste wetenschappers aller tijden, verloor in 1720 ook zijn gezond verstand tijdens de manie van de Zuidzee-bubbel. Hij begon deze aandelen al te kopen in 1712, amper een jaar na de oprichting van de firma, en had 10,000 daarvan in bezit aan het begin van 1720, naast andere aandelen en staatsobligaties, ter waarde van £ 32,000 of $ 5.7 miljoen in het geld van vandaag. In Maart van dat jaar, was de koers 200 en hij verkocht 8,000 aandelen in April en Mei voor 350, waardoor hij een winst opstreek van £ 20,000, ongeveer $ 4 miljoen in het geld van vandaag. Maar de koers bleef in Juni maar stijgen naar 700 en hij kocht die aandelen in die maand weer terug voor £ 26,000, op tweemaal zijn vorige verkoopprijs, plus nog eens een Call Optie op 750 voor £ 1,000. Opeens was de zorgvuldige spreiding van zijn vermogen verdwenen.


Even steeg de koers naar 1,000 in Juli, om daarna, in enkele weken, in te storten naar 200. Hij verloor daardoor £ 22,600, ruim $ 4 miljoen in het geld van vandaag. Zijn totale vermogen daalde met ruim 30% en hij schijnt verzucht te hebben, dat hij de irrationele waanzin van een mensenmassa niet kon berekenen. Als hij echter zijn belang sinds 1712 onaangetast had gelaten tot 1723, dan zou zijn totale rendement 116% zijn geweest, wat een respectabele 6,5% per jaar was , zonder het dividendrendement. Maar vele speculanten, van hoog tot laag, zaten op veel grotere blaren, inclusief de twee maitresses van de Britse Koning George I.

Pas 292 jaar later, in 2015, kon Groot-Brittannie de laatste £ 2,6 miljard schuld van de Zuidzee-maatschappij, die destijds de nationale schuld financierde, afbetalen! Want schuld verdwijnt immers nooit, behalve bij faillissement of (meestal) bij overlijden. De Zuidzee-maatschappij was op het hoogtepunt in 1720 liefst $ 4.300 miljard waard in het geld van vandaag. Maar de meest waardevolle maatschappij ter wereld ooit, was overigens de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) een eeuw eerder, in 1637, die toen $ 8.000 miljard waard was in het geld van vandaag. Ook de VOC moest uiteindelijk in 1799, na 197 jaar, de deuren sluiten. Niets is zeker en niets is eeuwig! De meest waardevolle firma van tegenwoordig is Apple met een marktkapitalisatie van ‘slechts’ $ 900 miljard (December, 2017).


Telkens als fantasie op hol slaat en wilde speculatie de overhand neemt, dan ontploft het financieele en politieke systeem. Het onorthodoxe monetaire beleid van de Centrale Banken met hun berucht bubbelbeleid van ‘kwantitatieve verruiming’ (QE) van tienduizenden miljarden, heeft het alledaagse geld kunstmatig gedevalueerd ten opzichte van activa, waardoor de bezitters daarvan, de top 10%, ‘rijker’ werden (‘wealth effect’) en de massa’s van gewone werknemers het nakijken hadden. Maar de relatief kleine groep van rijkere bezitters van steeds duurdere activa, verhogen hun consumptie-bestedingen echt niet veel. Dus de economische groei blijft veel zwakker dan verwacht. Bovendien houdt dit beleid vele ‘spook’-ondernemingen in leven, die anders zouden omvallen bij een normalere rente. Dat is ongezond.

De geldontwaarding ten opzichte van activa voor de ‘gewone man’ is net zo erg als het verlies van koopkracht bij goederen en diensten (Consumentenprijsindex - CPI) zou zijn geweest. Maar dat laatste is (nog) ver achtergebleven, o.a. vanwege de globalisering, de vergrijzing, de technologie en de overcapaciteit, welke allemaal deflatoire trends zijn. De jaloersheid, die het gevolg is van de grootste kunstmatige vermogensongelijkheid sinds 1929, is een ernstige bedreiging voor het huidige kapitalistische systeem: 8 superrijken bezitten, sinds de Grote Financieele Crisis in 2008, na ‘de Grote Zeepbel in Alles’, evenveel als  de helft van de armere 50% van de wereldbevolking (2016). In 2010, voor die Grote Zeepbel, waren het nog 388 superrijken:


Credit Suisse Global Wealth Report 2017:

Capgemini World Wealth Report 2017:


World’s wealthiest became $ 1 trillion richer in 2017:


Tegelijkertijd is het netto vermogen van het gemiddelde Amerikaanse gezin lager dan 28 jaar geleden en waarschijnlijk het laagst in de geschiedenis, als men dat aanpast aan de geldontwaarding. Ruim 30% van de gezinnen hebben een negatief vermogen, wat het ergst is in 55 jaar, ondanks het herstel van de huizen- en aandelenmarkt!


Om haar geloofwaardigheid te behouden, heeft de Amerikaanse Federal Reserve, sinds December, 2015, de korte rente (Federal Funds rate) echter wel al 5 keer verhoogd en verdere verhogingen in 2018, wellicht 3 of 4 maal, worden in het vooruitzicht gesteld. Een kleine vermindering van de opgekochte activa wordt ook gesuggereerd, wat de liquiditeitsverschaffing negatief zou beinvloeden. Laten we eens zien, hoe dat allemaal afloopt. Ook de Bank of England heeft in November, 2017, de eerste rentestijging achter de rug. De Europese Centrale Bank (ECB) liet de rente in October, 2017, nog ongemoeid op 0%, maar is wel van plan om het tempo van de opkoop van activa met de helft te verlagen. De Bank of Canada is eveneens bezig om de teugels aan te trekken, met 2 renteverhogingen in afgelopen Juli en September, wat de oververhitte huizenmarkt in Vancouver en Toronto zou kunnen treffen. Alleen de Bank of Japan (BOJ) heeft nog geen koerswijziging doorgevoerd, voornamelijk omdat inflatie en economische groei beneden de verwachtingen zijn gebleven.

Daarom is het best mogelijk, dat de top van monetaire stimulering van alle Centrale Banken tezamen pas wordt bereikt in 2019 en dat de extreme Melt-up wordt verlengd. Jeremy Grantham van GMO wijst op een potentieele versnelling van de Melt-up, voordat die ontploft (zie pagina’s 2 tot 4):


Sinds de Tweede Wereldoorlog, vonden er 12 cycli van rentestijgingen plaats, die bijna allemaal een recessie tot gevolg hadden. Er is dus zelden sprake van een zachte landing, vooral na zo’n gigantische, wereldwijde kredietexpansie, die we, sinds 2009, hebben meegemaakt. Bovendien heeft het rendement van de 2-jarige Treasury, bij een renteverkrappingsbeleid, de neiging uit te stijgen boven dat van de 10-jarige Treasury (een omgekeerde - inverted- rendementscurve), wat altijd, zonder uitzondering, tot een recessie heeft geleid. Dit proces wordt nog versneld, doordat het rendement van de 10-jarige Treasury juist is gedaald, wat de structurele deflatoire krachten van tegenwoordig aantoont. Ook al kan zo’n recessie nog jaren in het verschiet liggen, dan zal de markt voor langere Treasuries, die beschouwd wordt als ‘veilige haven’ bij uitstek, worden opgewaardeerd.

Ondanks alle voorspellingen van het tegendeel, bleven inflatie en economische groei in 2017 achter bij de verwachtingen. Het rendement van de 10-jarige en de 30-jarige Treasury is in de afgelopen 12 maanden weer gedaald, wat de waardering dus verhoogde. De waardering van de 30-jarige Treasury is in de laatste 36 jaar, met onderbrekingen, gestegen met 500% en de, steeds doorrollende, Nul-coupon daarvan (STRIPS), die niet kan worden afgelost voor de afloopdatum, zoals bij de meeste obligaties, steeg gemiddeld 18% per jaar, wat over die periode leidde tot een waardestijging van 7 maal die van de S&P 500 aandelenindex!

De reden, dat de meesten deze boot hebben gemist, is dat men zich blind staart op het ‘lage’ rendement van een lange Treasury. Dat is echter niet relevant en kan niet worden vergeleken met het onzekere dividendrendement van een aandeel. Men koopt een obligatie juist omdat men een lager rendement verwacht op nieuwe obligaties, die de waardering van de uitstaande obligaties omhoog stuwt. Sinds 2009, beleeft de wereldeconomie de zwakste economische groeicyclus in ruim 70 jaar, o.a. vanwege excessieve schuld, vergrijzing en wereldwijde overcapaciteit. Die trends zetten zich voort.

Daarom is deze 36-jarige opgaande markt in Treasuries en kwaliteitsobligaties, met onderbrekingen, nog volledig in tact. Zij vormen nog steeds de beste bescherming tegen riskante activa, zoals aandelen, die geen afloopdatum kennen, failliet kunnen gaan en momenteel, volgens alle historische maatstaven, ernstig zijn overgewaardeerd, vanwege voornamelijk ‘financieele engineering’, zoals inkoop van eigen aandelen en overnames & fusies, naast een aardige winststijging. Bij de volgende recessie, die, tegen de algemene verwachting in, waarschijnlijk het ernstigst wordt sinds de Grote Depressie van de jaren ‘30, zullen de rendementen van Treasuries en kwaliteitsobligaties weer nieuwe dieptepunten bereiken, met dienovereenkomstige hogere waarderingen.

Men moet er wel rekening mee houden, dat de economische groei in Amerika in de komende paar jaar tijdelijk wat hoger zou kunnen uitvallen, vanwege de nieuwe belastinghervorming, die met name de Amerikaanse bedrijfsbelasting meer in overeenstemming brengt met de internationale realiteit. Bovendien zullen Trump’s voorgestelde plannen voor infrastructuur en hogere militaire uitgaven hun nodige effect kunnen sorteren. De Amerikaanse militaire uitgaven, als percentage van de economie,  zijn in de laatste 7 jaar gedaald van 5.5% tot 3.8%, terwijl de ene brandhaard na de andere de vrede in gevaar dreigt te brengen. De defensie-uitgaven van de meeste landen in de NATO, echter, zijn vaak niet meer dan 1.0 tot 1.5% van het Bruto Nationaal Product, ver beneden het vereiste minimum van 2%. De internationale druk om hierin verandering te brengen wordt steeds groter.

De Amerikaanse winsten, die tot nu toe buiten Amerika werden gehouden om de hogere bedrijfsbelasting te ontwijken, zullen nu gedeeltelijk kunnen worden gerepatrieerd. Meer dan 80% van de $ 2.600 miljard is reeds in Dollars belegd, maar de eventuele inwisseling van $ 400 miljard zou de Dollar een steuntje in de rug kunnen geven. Na een dergelijke inwisseling in 2004, kwam $ 312 miljard terug en stuwde de Dollar in 2005 met 13% omhoog.

Ondanks al het gekwetter, dat de Dollar op het punt zou staan om onttroond te worden door de Chinese Yuan of de Euro, vinden 88% van alle valutatransacties nog steeds plaats in Dollars. China heeft immers valuta-controles, een koppeling met de Dollar, beperkte democratie en geen rechtsstaat. De Eurozone is, zelfs na bijna 20 jaar, nog steeds niet ‘af’ en stelt militair weinig voor. Verder is de totale schuld in Dollars nu hoger dan alle schuld, die luidt in binnenlandse valuta’s. Naarmate de rente stijgt, wordt Dollarschuld nu duurder om te bedienen en het is dan ook te verwachten, dat buitenlandse beleggers in, met name Opkomende Markten, die bui zien aankomen en die riskante markten weer massaal verkopen en terugkeren naar de Dollar als ‘veilige haven’

Misschien wordt het presidentschap van Donald J. Trump een groter succes dan ooit. Dan is de nachtmerrie van alle Trump-haters compleet. Men kan het onderwerp Trump tegenwoordig niet meer omzeilen, want dat was, met Brexit, een aardverschuiving zonder weerga. De wereldeconomie is, na het eerste jaar van zijn ambtstermijn, veel beter en de werkeloosheid veel lager dan ooit verwacht, terwijl de beurskoersen alle records breken. Toegegeven, na 10 jaar van een monetair super-stimuleringsbeleid, zijn de balansen van Centrale Banken nog nooit zo groot geweest, zijn de rentetarieven nog nooit zo laag geweest en is de wereldschuld, als percentage van de economie, nog nooit zo torenhoog geweest. Geen wonder, dat er een kunstmatige zeepbel is ontstaan in alles!

Maar waarom zou Trump niet de eer opeisen voor deze wonderbaarlijke gang van zaken, wat door de meesten niet werd voorzien? Tallozen, waaronder de miljardair George Soros en Nobelprijswinnaar Paul Krugman, speculeerden erop, dat de markten zouden instorten en verloren miljarden! Trump’s tegenstanders zaten immers te wachten op zijn onvermijdelijke en onmiddellijke ondergang. De kans op zijn herverkiezing in 2020 wordt steeds waarschijnlijker, zolang zijn gezondheid het niet begeeft. Hij rookt en drinkt niet, maar is wel dol op hamburgers en biefstuk. Golf is zijn enige manier van ontspanning. Maar voorlopig is er geen Democratische rivaal in zicht. Oprah Winfrey? Alstublieft! Niet weer een onervaren beroemdheid. Bovendien stemde ze vroeger meermalen Republikeins. Hoe dan ook, die verkiezingen vinden pas over 3 lange jaren plaats.

Trump gedraagt zich niet zoals een President betaamt. Hij stelt de zaken vaak mooier voor dan ze zijn (wat trouwens een typische Amerikaanse karaktertrek is). Hij zegt waar het op staat en draait er niet omheen, zelfs als je slechte adem hebt. Hij is niet ‘politiek correct’. Hij drukt zich vaak ongelukkig uit. Dit maakt de conventionele elite van pers en politici razend. Is hij een fascist, racist en antisemiet? Absoluut niet. Dat zijn tegenwoordig loze kreten van radeloze tegenstanders. Hij stond in New York juist bekend als iemand links van het midden, die vele Democraten ondersteunde, omdat hij als zakenman natuurlijk alle politieke stromingen te vriend moest houden.

Hij is immers nog nooit eerder een gekozen politicus geweest, maar een beroemdheid, wiens naam op talloze wolkenkrabbers prijkt. Hij heeft tijdens zijn gehele loopbaan nooit een baas boven zich gehad, behalve zijn strikte en gierige vader, die ook zijn geldschieter was, toen hij voor zichzelf in vastgoed begon. Voordat ex-acteur Ronald Reagan tussen 1981 en 1989 President werd (op 69 jaar), had hij er in ieder geval al 8 jaar op zitten als Gouverneur van Californie en was zelfs enige tijd leider van een vakbond, de Screen Actors Guild. Helaas werd Reagan op latere leeftijd, volgens zijn zoon, zieker en dementer. Oproepen om Reagan destijds af te zetten, waren destijds ook niet van de lucht, maar zijn populariteit bleek erg groot.

Trump heeft in zijn leven dus nog veel geluk gehad en werd door menigeen constant schromelijk onderschat. Om zich te kunnen handhaven in de keiharde Amerikaanse vastgoedwereld, gedurende vele decennia, vereist men nu eenmaal bepaalde straatvechters-kwaliteiten om ongure personen op afstand te houden. Hij versloeg onverwacht 16 bekende en ervaren politieke kopstukken in de Republikeinse voorverkiezingen. Het lachen is inmiddels verstomd en omgeslagen in verslagenheid en paniek. De aanhangers van een multi-culturele maatschappij met open grenzen, zoals die door de Bilderberg-elite is opgebouwd sinds de Tweede Wereldoorlog, vragen zich af, wat hier aan de hand is. Men zou eens stil moeten staan bij de diepere oorzaken van het populisme. Misschien is dit juist het begin van een totaal andere wereld dan die van de Merkels en de Obamas en van de globalisering in het algemeen.

Trump, die bijna iedereen van de gevestigde orde tegen zich had, won uiteindelijk, bij de nationale verkiezingen in 2016, dankzij zijn fervente aanhang, 304 tegen 227 in het kiescollege (niet 306 tegen 232), omdat 7 kiesmannen (2 van Trump en 5 van Clinton) hun eigen koers besloten te varen. Tegelijkertijd boekten de Republikeinen, als gevolg van Trump’s kruiwagen, de grootste overwinning sinds 1928, met de meerderheid in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden (wat bij de tussentijdse verkiezingen in November, 2018, weer zou kunnen veranderen), met tweederde meerderheid van de wetgevende macht op staatsniveau en tweederde meerderheid van de gouverneurs van alle 50 Staten. Bovendien kan Trump zijn stempel zetten op het Hooggerechtshof en de Federal Reserve, wat het Amerikaanse juridische en monetaire beleid nog zeer lange tijd kan bepalen.

Kortom, een spectaculaire ontwikkeling, die grenst aan het onmogelijke. Al het gedroom van sommigen, dat Trump zal worden aangeklaagd en afgezet als President, lijkt daarom pure tijdsverspilling. Ook het recente, onbetrouwbare, boek van Michael Wolff (‘Fire and Fury’) over het Witte Huis, zal de publieke opinie nauwelijks beinvloeden, omdat Trump’s aanhang dat negeert en de Trump-haters dat zien als een bevestiging van hun oordeel. Laten we het maar niet hebben over de reputatie van de huidige, reguliere journalistiek! Boeken- en krantenlezers zijn overigens een uitstervend ras. Iedereen loopt tegenwoordig als een zombie rond en is urenlang per dag gekluisterd aan de smartphone (66% daarvan, vanwege sociale media).

De doorgewinterde politicus Hillary Clinton, wiens verkiezingscampagne ($ 1.4 miljard) 50% meer kostte dan die van Trump (die $ 66 miljoen van zijn $ 957 miljoen kostende campagne uit eigen zak betaalde), werd bijna unaniem gedoodverfd als de onvermijdelijke winnares. Zij had nooit een verliezers-speech voorbereid en kwam dan ook op die bewuste verkiezingsnacht niet opdagen, maar gaf haar nederlaag tegenover Trump zelf wel telefonisch toe. Haar schijnbare meerderheid van het aantal stemmen (2.1%) kon niet zorgen voor haar overwinning in dit indirecte kiessysteem. Zoiets onbevredigends doet zich zelden voor, maar was wel de vijfde keer in 45 verkiezingen voor het Presidentschap. In een zure pruim bijten is geen pretje.

MEDEDELING: Er zijn nu 5 soorten van lidmaatschap. Welk lidmaatschap past bij u? Leden kunnen profiteren van lunches en/of borrels (weer 2 of 3 maal in 2018; de volgende vindt op Vrijdag, 9 Maart a.s. plaats), persoonlijke beleggingsadviezen en extra, mogelijk winstgevende, informatie via o.a. een reeks van regelmatige PAMFLETTEN en belangrijke artikelen. Van harte welkom bij de club! Velen onder u zijn al 10 jaar of langer trouwe volgers. Zie hiernaast voor nadere gegevens.
DIEDERIK SCHMULL     9 Januari, 2018                  Westcliff-On-Sea, ESSEX, U.K.

dinsdag 28 november 2017

DE TIKKENDE TIJDBOM


DE TIKKENDE TIJDBOM

Wat een opwindende tijd. Zelden heeft de wereld zo’n goede beleggingsperiode achter de rug, als in de laatste paar jaar. Velen maken zich zorgen over de kansen, die men heeft laten liggen (‘fear of missing out’, FOMO) en zijn bereid om straks alle voorzichtigheid te laten varen. Een slecht en wellicht vals schilderij van Da Vinci werd onlangs geveild voor $ 450 miljoen. $4.00 in Bitcoins in 2010, is nu, 7 jaar later, opeens $ 11.000 waard. De tulpenbollenprijzen stegen in 3 jaar (1634 - 1637) slechts 60 maal, voordat het opeens voorbij was. De Zuidzee-Bubbel (1719 - 1721) schoot met amper 1000% omhoog, voordat die uit elkaar plofte. Bijna alle activa lijken nu peperduur (duurder dan in 1929 en in 1999-2000!), maar er zijn waarschijnlijk 1001 redenen, waarom dat nu gerechtvaardigd zou zijn.

Misschien breekt een nieuw tijdperk aan (‘a new era’), met kunstmatige intelligentie (AI), robotisering en zelfbesturend, electrisch autorijden, terwijl de economische groei meevalt met rente en inflatie, die niet uit de hand lopen (‘Goldilocks’, het Goudlokjes-effect: ‘net’ goed). Zoals de klassieke uitspraak van de Amerikaanse econoom Irving Fisher van 9 dagen voor de Crash in Wall Street in 1929: ‘de beurzen lijken een permanent hoog niveau bereikt te hebben’. Fisher had de tikkende tijdbom genegeerd van de excessieve schuld als percentage van de economie, die destijds net zo hoog was als die van nu. Kredietgedreven ‘welvaart’ loopt spaak, zodra de economische groei ‘onverwacht’ tegenvalt.

De meeste financieele deskundigen verkeren momenteel in een jubelstemming over de komende hoogconjunctuur in 2018, want er moeten zaken worden gedaan. De economische groei valt toch juist mee en het beste komt toch nog? Dergelijke alarmerende kuddegeest was ook waarneembaar in 1999-2000 en 2007, net voordat het helemaal misliep. In 1929, net voor de Grote Depressie, werd de hyperactieve Herbert Hoover de Republikeinse President van Amerika, die, net zoals de Republikeinse President Donald Trump, een vermogende en autoritaire zakenman was, die weinig kritiek duldde. Hij was ook een isolationist, die hoopte, dat Hitler en Stalin elkaar zouden vernietigen, zonder dat Amerika daarbij betrokken zou raken. Hopelijk zit President Trump niet op een tikkende tijdbom, zoals President Hoover toen. Want Hoover kreeg daarna, vrij onterecht, de schuld van de Grote Depressie. Toch overleed hij pas in 1964, op 90-jarige leeftijd, in zijn suite in het Waldorf Astoria Hotel te New York, waar hij liefst 33 jaar lang verbleef.



Het grootste risico op kortere termijn is deflatie, zodra de economie, om welke reden dan ook, zou afkoelen. De wereldschuld als percentage van het BNP (Bruto Nationaal Product) is op een record, de vergrijzing onder de wereldbevolking versnelt, de krediet- en huizenbubbels, met name in China (‘schaduwbankieren!’), Canada en Australie, zijn torenhoog, terwijl de Centrale Banken van plan zijn om in 2018 hun monetair beleid te ‘verkrappen’ (‘Quantitative Tightening’, QT, in tegenstelling tot ‘Quantitative Easing’, QE) , waardoor de wereldliquiditeit zou inkrimpen. Dat laatste kan het einde inluiden van de gigantische bubbel in activa (aandelen, onroerend goed en grondstoffen), die dan altijd pleegt te barsten. Of blijft het toch bij loze woorden? 2018 is weer een belangrijk politiek jaar, met Amerikaanse Midterm verkiezingen en, niet te vergeten, de cruciale verkiezingen in Italie. De ‘onafhankelijkheid’ van Centrale Banken kent zijn grenzen.

Tot nu toe werden de eerste verschijnselen van deflatie meteen bestreden met massieve monetaire stimuleringen en ultralage rentes zonder weerga, maar niet voordat er eerst een instorting van de markten had plaatsgevonden. Staat de wereld bij de volgende grote instorting, een monetair stimuleringsbeleid te wachten, dat aanzienlijk groter is dan wat er sinds 2008 - 2009 heeft plaatsgevonden, met nog veel meer negatieve rente? De laatste financieele reddingsactie kostte naar schatting tenminste $ 15.000 miljard of ongeveer 20% van de totale nominale waarde van de wereldeconomie (14% van de totale waarde op basis van koopkracht).

Of komt men dit keer tot de conclusie, dat zo’n reddingsactie niet voor herhaling vatbaar is, zonder het financieele systeem definitief te ondermijnen, want bij negatieve rente gaat het systeem op den duur immers failliet? De noodzaak om door de ‘zure appel heen te bijten’ (gedwongen schuldsanering) via een ontwenningskuur (‘detox’), zoals de vroegere voorzitter van de FED, Paul Volcker, in 1981, deed om de inflatie van 15 - 20% in de kiem te smoren met een rente van 20%, zou dit keer wel eens onvermijdelijk kunnen blijken. Bijna niemand hield dat toen voor mogelijk.

Een typische Amerikaanse mentaliteit van ‘kijken waar het schip strandt’ (‘let the chips fall where they may’) duikt in de geschiedenis herhaaldelijk de kop op. Dit is vaak onbegrijpelijk voor niet-Amerikanen, en zeker voor de Communistische Chinezen, maar zoiets zou de huidige euforie op zijn kop zetten en is in de markten bij lange na nog niet verdisconteerd. Alle hyper-inflationisten bijten dan weer in het stof. Want als de gigantische Chinese schuldenzeepbel barst, net zoals die van Japan in 1989, dan loopt China, die 50% van de economische wereldgroei voor haar rekening nam sinds 2008, niet meer naast zijn schoenen en zit Amerika vaster in het zadel dan ooit. Een deflatie-scenario is immers de kus des doods voor schuldenaren. Vergeet het algemene idee van een ‘zachte landing’, wat wordt betwist door het hoofd van de Chinese Centrale Bank zelf, Zhou Xiaochaun, die het had over een mogelijke ‘Minsky Moment’ (schulddeflatie). Die uitspraak is inmiddels verwijderd van de website van de People’s Bank of China (PBOC) en Zhou gaat binnenkort op pensioen. Misschien mag hij het land niet meer verlaten. Het aantal Chinese leningen, dat in gebreke is, is geheel uit de hand gelopen en het gehele Chinese bankwezen (bijna 50% van de leningen staat buiten de boeken - ‘off-balance sheet’) lijkt bankroet (!). Zal China (de Chinese RMB is nog gekoppeld aan de Dollar) weer kiezen voor hyperinflatie, net zoals tussen 1945 en 1949, net voordat Mao Tse-Tung de macht overnam? Zou het huidige regime overeind kunnen blijven?


Een andere aanwijzing, dat het klimaat betreffende een nieuwe internationale financieele reddingsactie totaal is veranderd, is de nieuwe regelgeving van de Europese Unie (EU)(Basel III) ten aanzien van de 8,300 Europese banken, die duizenden miljarden aan ‘Non-Performing Loans’ (NPL’s) - leningen, die geen rente of aflossing betalen - met zich meetorsen. In de volgende crisis zullen aandeelhouders, obligatiehouders alsmede depositohouders geheel of gedeeltelijk kunnen fluiten naar hun geld. Depositohouders zijn ook crediteuren van een bank (zij hebben een lening verstrekt aan de bank) en het depositogarantiestelsel (DGS), dat trouwens al op losse schroeven staat, is een wassen neus, want het geld ontbreekt. Volgens EU-verordening nr. 575/2013, kunnen uitbetalingen aan bankclienten worden opgeschort en hun activa in beslag worden genomen. Inmiddels is in China de impliciete garantie op ‘Asset Management Products’ (AMP’s), ter waarde van $ 15000 miljard ook reeds verwijderd. Gelooft men, dat de donkere wolken zich zullen samenpakken?


EU-verordening nr. 575/2013: 323 klein gedrukte bladzijden!
Opzettelijk stilgehouden door de media:


De langste Amerikaanse economische cyclus ooit, duurde 10 jaar tot 2001, maar de beurzen bereikten hun hoogtepunt een jaar eerder, in 2000, waarna een daling volgde van 50% in de Dow Jones index (en van liefst 80% in de NASDAQ index met vele technologiefondsen) tot 2002. Die klap was nog eens andere koek dan de gemiddelde stijging van 10% tot 15% per jaar, tussen 1987 en 2000.

De huidige economische cyclus duurt al 9 jaar. Er lijkt geen wolkje aan de lucht! Geen enkele econoom ziet een recessie aankomen, zeker niet in de komende 3 jaar. De enige waarschuwing is afkomstig van de obligatiemarkt, wat de thuishaven is van het Grote Geld en daarom traditioneel gezien wordt als de slimste markt. Tot grote verbazing van de meeste financieele deskundigen, is er sprake van een afvlakkende rendementscurve (‘flattening yield curve’), waarbij de rendementen van langere obligaties meer dalen dan die van kortere obligaties of waarbij die van kortere obligaties meer stijgen dan die van langere obligaties. Het verschil tussen het rendement van kortere obligaties en dat van langere obligaties (‘spread’) is nu al het laagst in 10 jaar. In de huidige situatie, stegen de rendementen van kortere obligaties, terwijl die van langere obligaties daalden.

Dit proces wordt aangemoedigd, als een Centrale Bank de korte termijn rente verhoogt. Een afvlakking van de rendementscurve duidt juist op de angst voor een economische afkoeling met nog lagere inflatie en nog lagere economische groei. Als de rendementen van langere obligaties zouden blijven dalen, dan kan er een negatieve rendementscurve (‘inverted yield curve’) in het verschiet liggen, waarbij die rendementen lager zouden kunnen worden dan die van kortere obligaties. In zo’n (zeldzame) situatie ziet de markt altijd een recessie aankomen. Lacy Hunt van Hoisington, die al 35 jaar positief is op de langere Treasuries, voorspelt, dat zo’n negatieve rendementscurve over 12 maanden werkelijkheid zou kunnen worden. Dan zou het rendement van de 30-jarige Treasury (thans: 2.76%) kunnen instorten naar 2% of lager, met een navenante stijging van de waardering, terwijl de recessie zich aandient in 2019. Wat het effect zal zijn op riskante activa (aandelen, onroerend goed en grondstoffen) laat zich raden!

Maar de aanhoudende daling van rendementen van bijvoorbeeld de Amerikaanse 30-jaar Treasuries wordt door sommigen weggewuifd, omdat er nu eenmaal enorme vraag is van instituten, zowel in Amerika als daarbuiten, die steeds op zoek zijn naar langere looptijden met enig rendement. Het Grote Geld kan in andere staatsobligaties veel moeilijker uit de voeten. Sommigen, zoals de econoom Paul Donovan van UBS, stellen, dat economen, die positief blijven over de economie, meer geloofwaardigheid verdienen dan de rendementscurve, ondanks het feit, dat de beste economen met hun ingewikkelde modellen, vooral die van Centrale Banken en het IMF, er constant naast zitten met hun voorspellingen!



Uit alles blijkt, dat Amerikaanse obligatiebeleggers, sinds Maart, 2017, steeds bezorgder zijn geworden over de lage inflatiecijfers, waardoor de risicopremie (‘term premium’) op nominale obligaties, die worden beschouwd als een bescherming tegen lagere inflatie, nu negatief is geworden:



Bovendien lijkt het pakket van Amerikaanse fiscale maatregelen, mocht dat worden goedgekeurd door het Amerikaanse Congress, slechts een beperkte en tijdelijke gunstige invloed te hebben op de economische groei. Verlaging van de bedrijfsbelasting en repatrieering van buitenlandse bedrijfswinsten kunnen de beurzen wat ondersteunen, omdat financieele engineering (inkoop van eigen aandelen, dividend-verhogingen en bedrijfsfusies) dan waarschijnlijk is. Maar helaas zal het effect van een belastingverlaging veel minder zijn dan die van 1981 (Reagan) en van 2001 (Bush). In tegenstelling tot die periode, stijgt het begrotingstekort nu fors, net zoals de korte rente van de Federal Reserve (‘federal funds rate’). Tegelijkertijd daalt de jaarlijkse groei van de geldhoeveelheid (‘M2’), terwijl de omzetsnelheid van het geld (‘velocity’) het laagst is in 60 jaar.

Verder zijn de factoren, zoals demografie, schuld als percentage van de economie en productiviteit, stukken ongunstiger dan toen. Dus een noemenswaardige stijging van bedrijfsinvesteringen lijkt een vlieger, die niet opgaat. Maar President Trump, met de grootste overwinning voor de Republikeinen in het Congress, in zijn zak, sinds 1929, is er een meester in om alles mooier voor te stellen, dan het is, en perceptie, niet werkelijkheid, is het enige, wat zwaar weegt, om verkiezingen te winnen. In ieder geval lijkt het bedrijfsklimaat wel veel vriendelijker, nu allerlei regulieringen worden versoepeld, wat onder Hillary Clinton en de Democraten niet had kunnen gebeuren.

Het inflatiecijfer, dat het meeste van belang is (‘the Trimmed Mean PCE - Personal Consumption Expenditures- Inflation Rate’), is in 2017 scherp gedaald en die daling zal zich in 2018 voortzetten, vanwege de excessieve schulden, de veel lagere besparingen als percentage van het beschikbare inkomen (de consument is immers 70% van de totale economie), de lage productiviteit, vooral dankzij de vergrijzing, en de ‘verkrapping’ van het monetaire beleid. Het aangezwollen consumentenkrediet, dat de levensstandaard even poogde te handhaven, terwijl het reeele inkomen stagneerde, zal later, bij het laagste economische herstel sinds de Tweede Wereldoorlog, een ernstig blok aan het been blijken. Alhoewel demografie in Amerika gunstig afsteekt tegenover Europa en zeker Japan, is de groei van de Amerikaanse bevolking, ondanks de immigratie, het laagst in 80 jaar, en de geboortegraad (‘fertility rate’) het laagst ooit. Daarom zullen inflatoire verwachtingen verder blijven dalen, wat bijzonder positief zal zijn voor de waardering van 30-jarige Treasuries. Het sprookje, dat riskante activa (aandelen, onroerend goed en grondstoffen) in de komende jaren geweldig zullen presteren, zal niet uitkomen.

(Klik op 1 jaar):




Tenslotte zal de inflatie in toom worden gehouden door de structurele daling van energieprijzen in de komende 10 jaar. Mede dankzij de olieschalierevolutie, is de Amerikaanse export in olie en gas omhoog geschoten. De Amerikaanse gasproductie is nu de grootste ter wereld. Het toppunt van de vraag naar olie staat weliswaar nog niet direct voor de deur, maar is wel in zicht, naarmate de elektrificatie van de wereld in een stroomversnelling raakt. Bij de volgende recessie, is een olieprijs van $ 20.- (thans $ 60.-) niet ondenkbaar, want de markt is daarop totaal onvoorbereid. Er is thans sprake van een record aantal speculatieve ‘long’ posities in de oliefuturesmarkt, terwijl de financieele problemen van Saoedie Arabie en de boordevolle olieopslagfaciliteiten toch overbekend zijn:

De Amerikaanse olie-export is geexplodeerd:


Degenen, die dus nu feestvieren, net zoals ten tijde van de roerige jaren twintig (‘the Roaring Twenties’), toen de rokken nog nooit zo kort waren en een blote rug eerder regel dan uitzondering was (‘The Great Gatsby’, 1925; F.Scott Fitzgerald), net voordat het doek definitief viel, moeten zich ervan bewust zijn, dat er nu gedanst wordt vlakbij een tikkende tijdbom.

MEDEDELING: Er zijn nu 5 soorten van lidmaatschap. Welk lidmaatschap past bij u? Leden kunnen profiteren van lunches en/of borrels (weer 2 of 3 maal in 2018), persoonlijke beleggingsadviezen en extra, mogelijk winstgevende, informatie via o.a. een reeks van regelmatige PAMFLETTEN en belangrijke artikelen. Van harte welkom bij de club! Velen onder u zijn al 10 jaar of langer trouwe volgers. Zie hiernaast voor nadere gegevens.

DIEDERIK SCHMULL                 28/11/2017            Westcliff-On-Sea, ESSEX, UK